Үндсэн хууль бас сонгуулийн тогтолцоо хэлэлцүүлэг өчигдөр /2022.05.17/ Төрийн ордонд болсон. Хэлэлцүүлэгт Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга, УИХ-ын гишүүн Ж.Мөнхбат доорх байр суурийг илэрхийллээ.

Тэрбээр “Өнгөрсөн оны аравдугаар сараас эхлээд Үндсэн хуулийн асуудлууд нэлээн яригдах болсон.  Улс төрийн намууд, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тамгын газар, Төрийн байгуулалтын байнгын хороо хамтарч хэлэлцүүлэг өрнүүлж байсан.  Өнөөдрийн хэлэлцүүлэг улс төрийн намын төлөөллүүд, УИХ, Засгийн газрын гишүүд байсан хүмүүс, судлаач, хуульчид байгаа учраас миний бие өөрийн байр сууриа илэрхийлэх нь зүйтэй гэж үзэж байна.

Нэг талдаа Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлт, нөгөө талдаа хоёр танхимтай парламентын шинэ Үндсэн хуулийн тухай яригдаж байгаа. Мөн парламентын гишүүдийн тоог нэмэх асуудал хамгийн ихээр хөндөгдөж байна. 1992 оны Үндсэн хуулийг баталж байхад Монголын нийт сонгогчид 1 сая байсан. Өнөөдөр 2.3 сая буюу 2.3 дахин өссөн. Тэр хэрээрээ сонгогчдын санал гээгдэж байна. Төлөөлөх чадамжийн асуудлыг сайжруулах ёстой гэх үндэслэлүүд яригдаж байна.

Дараагийн чухал асуудал бол Ерөнхийлөгчийг парламентээр сонгох асуудал. 2019 онд, УИХ-ын гишүүд болон аймаг, нийслэлийн  Иргэдийн төлөөлөгчдөөс өргөтгөсөн хэлбрээр сонгоё гэдэг зүйл яригдаж байсан. Үүнээс нэг удаа, зургаан жил гэдэг хувилбар ард түмнээс батлагдаад явсан. Харин сонгуулийн тогтолцоог ярихаар яалт ч үгүй УИХ тогтоол баталчихсан, Үндсэн хуулийн цэц дүгнэлт гаргачихсан байгаад байна. 2016 оны дөрөвдүгээр сарын 22-ны өдөр Үндсэн хуулийн цэц   дүгнэлт гаргаад холимог буюу пропорциональ тогтолцоогоор Монгол Улсад сонгууль явуулж болохгүй гэдэг дүгнэлт гарсан.  Энийг З.Энхболд даргатай парламент олонхоороо хүлээж аваад УИХ-ын тогтоол гаргасан. Ингээд Монгол Улс 2016 оноос хойш хувь тэнцүүлсэн буюу холимог тогтолцоогоор сонгууль явуулах ямарч боломжгүй болоод жижиг мажоритор гэсэн хувилбраар явж байгаа. Тэгэхээр цаашдаа хувь улс төрч хүний хувьд харахад, бид энэ бүх асуудлыг шийдэх ёстой. Одоо манай Л.Оюун-Эрдэнэ сайдын ахалж байгаа Засгийн газар 19 дэх нь. Өөрөөр хэлбэл, 30 жилийн хугацаанд 19 Засгийн газар байгуулагдсан. Нэг Засгийн газар 1 жил 6 сар л ажиллаж байгаа. Үүнээс үзэхэл, бодлогын залгамж чанар, тогтвортой байдал байхгүй  гэсэн үг. Тэгэхээр хүний манай нам гэж яриад байх шаардлагагүй. Ерөөсөө л Ерөнхий сайд, улс төрийн намын дарга, лидер хийгээд Ерөнхийлөгч хоёрын дунд үл ойлголцол байгаа юу, байхгүй юу гэдгээс Монголын улстөр, Засгийн газрын насжилт хамаарч ирсэн. Тэгэхээр энэ бүхнийг засах зайлшгүй шаардлагатай. Үүнийг хүчтэй эсэргүүцэх гишүүд цөөхөн байх” гэв.