Үндсэн хууль, сонгуулийн тогтолцоог өөрчлөх асуудлаар УИХ-ын чуулганд  хийгээд намын бүлгүүд  дээр “мэтгэлцэж” байна. Өөрчлөх ёстой гэдэг байр суурьтай байгаа хэсэг бүлэг томоохон хэлэлцүүлэг, акцуудыг ч өрнүүлээд байгаа. Мөн  холбогдох албаныхан, мэргэжилтнүүд, хуульч, судлаачдаас эхлээд УИХ-ын гишүүд, улс төрийн намын төлөөллүүд санал нэгдээд байна.

Тэгвэл CHECK.MN “БАЙР СУУРЬ” буландаа УИХ-ын гишүүн асан Б.Гарамгайбаатар, З.Баянсэлэнгэ нарыг онцолж байна.

УИХ-ын гишүүн асан Б.Гарамгайбаатар: МАН-д жижиг тойрог хэрэгтэй байсан учраас ҮХ-ийн өөрчлөлтийг бүлэг дээрээ унагаж байсан

Бүх намын төлөөлөл мажоритароос бусад тогтолцоог хүлээн зөвшөөрч, хүсч байгаа гэж ойлгож байна. Миний мэдэхийн Үндсэн хуулийг өөрчлөх гэж хоёр ажлын хэсэг ажиллаж байсан. Өнөөдрийн бидний яриад байгаа холимог тогтолцооны асуудал угтаа иргэдийн санал дотор тусгагдсаар ирсэн. Гэвч Үндсэн хуулиндаа тусгалгүй баталчихаад ахиад өөрчлөлтийн асуудал яриад байгаад гайхаж байна. Тухайн үед Үндсэн хуулийн дагаж мөрдөх журмын тухай хуулинд “Үндсэн хуулинд тухайн асуудлаар нэмэлт өөрчлөлт орсон бол дахиж өөрчилдөггүй 8 жил” гэдэг заалт байдаг байсан. Одоо энэ заалт байхгүй болсон болоод өөрчлөлтийн талаар яриад эхэлсэн гэж ойлгож болох уу. Үүн дээр нэг талдаа гармаар байна.

Энэ бүх өөрчлөлтийн талаар өмнө нь  иргэдээс санал асуулга аваад УИХ дээр дэд ажлын хэсгүүд нь ажлаад, намын бүлэг дээр ороход, МАН-ын бүлэг  унагасан сэдэв шүү дээ. Ерөнхийдөө МАН-ын гол оролцоотой байсан асуудал. Учир нь өөрсдөд нь жижиг тойрог хэрэгтэй байсан учраас Үндсэн хуулинд  “пропорциональ  буюу холимог тогтолцоо байхгүй байна” гэдэг шийдвэрийг гаргаж байсан. Манайхаас бол тодорхой тооны гишүүд орсон байхыг үгүйсгэхгүй. Товчхондоо, холимог тогтолцоог оруулая гэдэг санал явахад намын бүлгүүд дээр яриад МАН өөрсдөө унагааж байсныг санах хэрэгтэй.  

УИХ-ын гишүүн асан З.Баянсэлэнгэ: Сонгуулийн тогтолцоо төсөв санхүүтэй шууд утгаараа холбогддог

Би 2012-2016 онд УИХ-ын гишүүнээр ажиллаж байсан. Тухайн үед сонгуулийн холимог тогтолцоогоор сонгууль явагдсан. Олон улсад сонгуулийн холимог тогтолцоогоор илүү амжилтад хүрсэн, парламентын ардчилал нь хөгжсөн, парламентад олон намын төлөөлөл орж, зөвшилцлийн парламент бодит утгаараа хэрэгждэг гэдэг  хэд хэдэн судалгаанд үндэслэж, 2012-2016 оны сонгуулийг холимог тогтолцоогоор явуулсан. Тэр үед парламент дөрвөн намын төлөөлөл, гурван бие даагчтай байсан. Өөрөөр хэлбэл, хүчтэй сөрөг хүчинтэй байсан гэж боддог. Нэг талаараа энэ нь парламентын гишүүдэд ажиллахад илүү хөнгөн байсан. Шинэ гишүүнийхээ хувьд парламентад анх удаа орж ажиллахад мажоритор тогтолцооноос сонгогдсон бол зөвхөн тойрог дээрээ ажиллах, тойргоо, анхаарах төсөв мөнгөний асуудалд оролцох, өөрийн тойргоо услах гэдэг утгаар ажиллах байсан. Харин холимог тогтолцоо Монгол Улсын нийт нутаг дэвсгэр дээрх төсөв мөнгөний хуваарилалтад оролцоод явах боломжийг бүрдүүлсэн. Зөвхөн тойргийн бус нийт иргэдийн эрх ашгийн үүднээс ажлаад эхэлсэн гэсэн үг. Сонгуулийн тогтолцоо төсөв санхүүтэй шууд утгаараа холбогддог. Мажоритор тогтолцоогоор сонгогдсон гишүүд нь илүү тойргийн буюу хараат байдалруу орж ажилладаг. Тэгвэл энэ байдлыг эвдэж, төсвийн урсгал зардал үргүй гарах нөхцлийг холимог тогтолцоо багасгаж өгдөг юм аа.  Товчхондоо, хүчтэй парламенттай болох, төсвийн зөв зарцуулалттай байх боломжийг бүрдүүлэхэд энэ тогтолцоо чухал гэж үзэж байна.