Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх яруу найрагч Цоодолын Хулангийн уучлал хүссэн өргөдлийг нь хүлээн авч, Үндсэн хууль, Ерөнхийлөгчийн тухай хууль болон бусад хууль тогтоомжид заасан бүрэн эрхийнхээ хүрээнд уучлал үзүүлсэн нь Үндэсний их баяр наадмын өмнөх өдөр.

Эргэн сануулахад 2023 оны долоодугаар сард шүүхээс шүүгдэгч Ц.Хуланд Монгол Улсын иргэн гадаад улсын тагнуулын албатай хамтран ажиллахаар тохиролцсон, хамтран ажилласан гэмт хэрэгт гүйцэтгэгчээр хамтран оролцсон гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, 9.6 жилийн хорих ялаар,  шүүгдэгч Б.Отгонбаатарыг Монгол Улсын иргэн гадаад улсын тагнуулын албатай хамтрах ажиллахаар тохиролцсон, хамтран ажилласан гэмт хэрэгт хамжигчаар хамтран орлцсон гэм буруутайд тооцож 8 жилийн хорих ялыг тус, тус нээлттэй хорих байгууллагад эдлүүлэхээр шийдвэрлэсэн байдаг. 

Түүнчлэн шүүгдэгч Ц.Хулан, Б.Отгонбаатар нарыг тусгай албаны ажилтнуудаас 238 сая төгрөг авсан нь тогтоогдсон гэж үзэж, Ц.Хулангаас 159 сая төгрөг, Б.Отгонбаатараас 78 сая төгрөг гаргуулж, улсын төсөвт шилжүүлэхээр шийдвэрлэсэн бөгөөд уг хэргийг маш нууцын зэрэглэлтэйгээр ирүүлсэн тул шүүх хурал хаалттай болж байсан билээ.

Ерөнхийлөгч Ц.Хуланд өршөөл үзүүлсэн нь найрагт дуртай зарим нэгэнд сайхан мэдээ байсан бол насаараа цагдаа тагнуулаар аижллагсдад таагүй мэдээ байсан нь үнэн. Гарч ирснийхээ дараахан буюу наадмын өдрүүд өндөрлөх үест Ц.Хулан нүүр номоороо дамжуулан би буруугүй гэх утга бүхий мэдэгдэл хийлээ.  Буруутанг буруу болгосон уу, эсвэл... гэх таамгийг нийтийн дунд төрүүлж, төөрөгдүүлж буй өршөөл, уучлал, эсвэл цагаатгалын ялгааг хуулийн зүгээс тайлбарлавал,

Ц.ХУЛАНГ ЦАГААТГААГҮЙ

Цагаатгал хоёр хэлбэртэй. Нэгдүгээрт улс төрийн хэрэгт хэлмэгдэгсдийг цагаатгах, тэдэнд нөхөн олговор олгох тухай хуулиар зохицуулагддаг. Уг хууль 1998 онд батлагдсан бөгөөд иргэний шүүхээр шийддэг. Түүнчлэн улс төрийн хэлмэгдүүлэлтэд өртсөн гэдэг нь батлагдвал нэг удаа нөхөн олговор олгохоор зохицуулжээ.  Тодруулбал, Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийг цагаатгах комисс гэж байдаг ба материалыг нь бүрдүүлж өгөхөд уг асуудал иргэний шүүхээр шийдэгддэг аж. Ер нь цагаатгах тогтоол гаргах практик шүүхэд их цөөхөн байдаг ба хэргийг хэрэгсэхгүй болгох шийдвэр ихэвчлэн гардаг. Цагаатгах тогтоол ямар тохиолдолд гардаг вэ гэхээр анхан шатны шүүхээр гэм буруутай гэж ял шийтгэгдсэн, давж заалдах шатны шүүх нь хэргийг авч үзээд тухайн хүний гэм буруу нь тогтоогдохгүй бол гаргадаг гэхээр Ц.Хуланг цагаатгаагүй гэдэг нь тодорхой харагдаж байна.

ТЭГВЭЛ ӨРШӨӨЧИХСӨН ЮМ УУ?

Монгол Улсын Үндсэн хуульд ямар субъект өршөөл, уучлал, цагаатгалыг хэрэгжүүлэх эрхтэй вэ гэдгийг нарийн заасан. Өөрөөр хэлбэр Өршөөл үзүүлэх шийдвэр гаргах эрхийг УИХ-ын онцгой бүрэн эрх гэж Үндсэн хуулийн 25 дугаар зүйлд заажээ. Өршөөл үзүүлэх тухай хуулиар хүнийг эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлдөг. Өршөөл үзүүлэхдээ УИХ заавал Өршөөл үзүүлэх тухай хууль  гаргадаг ба хэрхэн яаж шийдэхээ их хурал өөрөө мэддэг. Хуульчдын хэлж буйгаар  өршөөл бол цэвэр улс төрийн шийдвэр байдаг. Энгийнчилбэл их хурал Өршөөлийн тухай хууль гаргаж батлаагүй учраас Ц.Хуланг өршөөгөөгүй гэсэн үг.

УУЧЛАЛ БОЛ ГЭМ БУРУУГҮЙ ГЭХ ОЙЛГОЛТООС АНГИД ОЙЛГОЛТ

Уучлал бол Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхэд хамаардаг. Үндсэн хуулийн 33 дугаар зүйл дээр зааснаар энэ бол Ерөнхийлөгчийн хэнтэй ч хуваалцахгүй бүрэн эрх. Уучлал үзүүлэх шийдвэр буюу Ерөнхийлөгчийн зарлигаар ялтанг ялаас нь хэсэгчилэн болон бүрэн чөлөөлж болдог.

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 33 дугаар зүйлд заасанчлан Ерөнхийлөгч уучлал үзүүлэх бүрэн эрхтэй. Гэхдээ олон хүнийг уучлах боломжгүй. Өршөөл, уучлал хоёрын гол ялгаа нь энэ. Энгийнчилбэл өршөөлд олон хүн хамрагдах боломжтой бол уучлалд ганц хүн л хамрагдах боломжтой. Мэдээж өршөөл нь УИХ-ынх, уучлал нь Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн асуудал. Товчхондоо тухайн хүний учруулсан хохирлыг өршөөж, уучилж байна гэсэн үг биш. Хэргийг нь л уучилж, өршөөж байгаа юм шүү дээ... Хохирлоо төлөх хууль ч бас бий. Иргэний журмаар....