Ерөнхийлөгчийн зарлигын дагуу өнгө төрх нь сэргэсэн Морин хуур найрал хөгжмийнхөн төсөв танах “аян”-аас болж, найрал бүү хэл, чуулгын хэмжээнд ажиллахад ч бэрх болж буй гэнэ. Симфони найрал хөгжим, “Баян Монгол” чуулга, Морин хуурын найрал хөгжмийг нэгэн дээвэр доор багтаасан Улсын филармонийн захирал, Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн С.Баттулгаас тодрууллаа.

-Монгол Улсыг дэлхийд таниулах нэг брэнд болсон Морин хуур найрал хөгжмийн уран бүтээлчдийг цомхотгохоор болсон гэх мэдээлэл байна. Энэ үнэн үү?

-Зөвхөн Морин хуур найрал хөгжимд биш л дээ. Филармонийн хэмжээнд тулгараад байгаа асуудал юм. Уг нь төрөөс соёлын бодлогодоо анхаарч, тусдаа яам хүртэл байгуулсан. Ерөнхийлөгч, Засгийн газар, ССАЖЗЯ-наас хувцас, хэрэглэл, хөгжмийн зэмсэг гээд олон талаар дэмжиж тусалсаар ирсэн. Ерөнхийлөгчийн зарлигыг хэрэгжүүлэх зорилгоор өмнөх Засгийн газрын үед Морин хуурын чуулгыг Морин хуур найрал хөгжим болгох тогтоол баталж, хувцас хэрэглэл, хөгжмийн зэмсгийг нь шинэчилж өгсөн л дөө. Гэтэл одоо орон тоог нь цөөлөх асуудал ярих болсон нь харамсалтай.

Орон тоог нь цөөлчихвөл Монголын нэрийг дэлхийд гаргадаг найрал маань утгаа алдана. Улс орны эдийн засаг хэцүү байгаа учраас орон даяар төрийн албан хаагчдыг есөн хувь хүртэл цомхотгох ажил өрнөж, одоо ч үргэлжилж байна.

Энэ давлагаан дунд Ерөнхийлөгчийн зарлигтай Морин хуур найрал хөгжим рүү “халдаж” болохгүй.

-Яг хэчнээн хүнийг цомхотгож байгаа юм бол?

-Бид нарийвчилсан тоо, холбогдох бичиг баримтаа салбарын болон Сангийн яаманд хүргүүлсэн. Ерөнхийлөгчийн Тамгын газарт ч бас албан бичиг хүргүүлээд байна. Нааштайгаар шийдэгдэх болов уу гэж найдаж сууна.

-Морин хуурын чуулга найрал хөгжим болж өргөжин, хөг нь гүйцсэнээр дэлхийн олон том театр, Францын Версалийн ордонд хүртэл тоглолт хийсэн. Орон тоог нь цомхотгох тусам найрал хөгжмийн хөг дутах, цаашлаад дэлхийн том тайзнуудад улсынхаа нэрийг гаргах боломж нь хумигдах байх даа?

-Ерөнхийлөгч зарлиг гаргаж, Засгийн газар тогтоол баталснаас хойш найрал болгох процесс өрнөсөн. Яг найрал хөгжим болгоод бүтэц бүрэлдэхүүнээ цэгцлээд байж байтал орон даяар өрнөж буй төрийн албаныхныг цомхотгох асуудал босоод ирлээ. Ний нуугүй хэлэхэд, одоо Морин хуур найрал хөгжим гэж хэлэхэд хэцүү байна. Тооцоо судалгаагаа хийж хүмүүсээ гүйцээж авч амжаагүй, дөнгөж эхэлж байтал цомхотгох тухай асуудал үүсчихлээ. Найрал хөгжмийн хориодхон хүний асуудлыг шийдэж чадахгүй, Ерөнхийлөгчийнхөө зарлигийг хэрэгжүүлэхгүй байна гэдэг маш харамсалтай. Манай морин хуурынхан Төрийн тэргүүний айлчлалд сүүлийн жилүүдэд илүү түлхүү явж байгаа. Монголынхоо түүх, соёлыг түгээн дэлгэрүүлж, таниулж, сурталчилж буй нь манай үндэсний найрал хөгжим маань шүү дээ. Морин хуур найрал хөгжим маань хөрвөх чадвар маш өндөр. Дэлхийн сонгодгуудыг ч тоглодог. Үндэстэн болгон өөрийн найрал хөгжимтэй. Гэхдээ улс орнуудын найрал хөгжим болгон сонгодгуудыг дэлхийн түвшний стандарт, ур чадвар илэрхийллийн хэмжээнд тоглож чаддаггүй. Харин манай Морин хуур найрал хөгжим бол өөр. Ерөнхийлөгч энэ талаас нь харж, өндөр ач холбогдол өгч, ССАЖЗ-ын тэргүүтэй яамд анхаарсны хүчинд өнөөдрийн түвшинд хүрсэн юм. Бид чуулга бус, найрал хөгжим болсон гэж дэлхийд зарлачихаад ингэж болохгүй л дээ.

-Их найрал буюу оркестрын хэмжээнд бүрэн дүүрэн ажиллахын тулд хийх зүйл их байгаа биз?

-Найрал хөгжим чинь урын сангийн эрхлэгч, хөгжмийн зохиолч, хөөмийчтэй байх ёстой. Ерөнхийлөгчийн зарлигаар өнгөрсөн онд Гавьяат жүжигчин цол хүртсэн хөөмийч М.Ашид гэхэд л морин хуураа тоглонгоо хөөмийлж байна. Ямар ч цалин хөлсгүйгээр, урлагийнхаа төлөө, Монголынхоо төлөө 30-аад жил хөөмийлж яваа. Энэ бол маш их сэтгэл, маш том хандлага. Бид хааяа байгууллагын журмын хүрээнд бага сага урамшуулал өгдөг. Гэхдээ тун ховор тохиолдолд. Ийм байдалтай явж байхад цомхотгол гээд Сангийн яамнаас цалин хасчихсан. Улс оронд дайн тулаан болж, гал усны гашуун зовлон тохиочихоогүй бол тодорхой хэмжээний ажлуудаа явуулах ёстой. Нэг зүйлийг зориуд онцолмоор байна. Дайн тулаан, газар хөдлөлт, нийтийг хамарсан халдварт тахалтай үедээ ч улс орнууд театраа бариад, урлаг соёлын тоглолтоо хийж, соёл урлагийнхан руугаа дайрдаггүй.

-Орон нутгийн соёлын салбарынхан цалингаа нэмүүлэх талаар акц өрнүүлэх болсон. Угаасаа соёлын салбар маш бага төсөвтэй. Үүнийгээ дахиад танасаар байвал цаад эрсдэл нь том байх магадлалтай санагддаг.

-Тийм шүү. Дуу, хөгжим, бүжиг, кино, дүрслэх урлаг, уран баримал гээд соёл урлагтай холбоотой зүйлс байхгүй гээд та төсөөл дөө. Урлаг соёлгүйгээр хүний нийгэм оршин тогтнох боломжгүй. Ер нь соёл урлаг руу хэт их дайраад эхэлбэл улс мөхөхийн л цондон. Бүх цаг үед улс үндэстнийг мөхөөдөг, сарниадаг, талцуулдаг, бусниулдаг гол хүчин зүйлийн нэг нь эх түүх, эх хэл, соёл шүү дээ. Ерөнхийлөгч морин хуураа онцолж зарлиг гаргасан нь цаанаа ийм учиртай. Улс үндэстний түвшинд яривал үндэсний эв нэгдэл, үнэт зүйл гэж бий.

Би филармонидоо дуучин, хөтлөгчөөр олон жил ажилласан. Гадаад, дотоодод олон л тайзнаа гарсан. Хилийн чинадад ажиллаж, амьдардаг хүмүүс Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн айлчлалын хүрээнд Морин хуурынхныхаа тоглохыг үзэх гээд асар хүндэтгэлтэй, үндэсний дээлээрээ гоёод ирдэг. Монгол хүний сэтгэл, бахархал, ондоошил гэж энэ. Бүгд л нүдэндээ баярын нулимстай эх орон, төр түмэндээ хүндэтгэл үзүүлж буйг харах ямар сайхан гээч. “Морин хуурынхныхаа тоглолтыг үзсэн чинь Монголдоо заавал очно доо гэсэн бодол төрлөө” гэсэн утгатай үгсийг олон удаа сонсож байлаа.

Сүүлийн жилүүдэд үндэсний урлагаа экспортолж, сурталчлан, таниулах ажлууд маш сайн хийсэн. Төр, засгийн үе үеийн тэргүүн, салбарын яам, уран бүтээлчид ч тал талдаа их хичээсэн. УИХ-ын гишүүн Ч.Номин Соёлын сайд байх үедээ “Go Mongolia” брэндийг санаачлан хэрэгжүүлж, үндэсний урлагийг дэлхийн анхааралд оруулах талд олон том ажил хийсэн. Тэр ажлыг одоогийн сайд ч үргэлжлүүлж байгаа. Бид үндэсний урлагаараа ямархуу улс болох мессежийг дэлхийд өгчихлөө. Манай балетчид, дуурийн дуучдын ур чадвар хэчнээн том билээ. Сонгодог урлагаа дараагийн 30 жилд бодлогын хүрээнд онцгой анхаараасай.

-Засгийн газар өмнө нь хэр дэмжлэг үзүүлж байв?

-Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийг Ерөнхий сайд байх үед хоёр, Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын үед нэг тэрбум төгрөгөөр хөгжмийн зэмсгийн шинэчлэл хийсэн. У.Хүрэлсүх Ерөнхийлөгчийн зарлигийн дагуу, Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын тогтоолоор мөн л хувцас хэрэглэл, хөгжмийн зэмсгийг шинэчилсэн.