Өнөөдөр Олон Улсын Хүүхдийн эрхийг хамгаалах өдөр. Хүүхдийн эрхийн тухай хуульд эцэг эх асран хамгаалагчаас эхлээд төрийн бүх шатны байгууллага албан тушаалтнууд хүүхдийн эрхийг төрсөн цагаас нь эхлэн 18 насанд хүртэл нь хамгаална гэж заасан байдаг. Энэ хуульд зааснаар хүүхэд эсэн мэнд амьдрах, хөгжих, хамгаалуулах, нийгмийн амьдралд оролцох эрхтэй.

Монгол Улсад 2022 оны байдлаар 1,282,373 хүүхэд бүртгэгдсэнээс хагас өнчин 36 мянга, бүтэн өнчин 2,9 мянга, байнгын асаргаатай, хөгжлийн бэрхшээлтэй 12 мянга гаруй хүүхэд байв. Бүтэн өнчин хүүхдийн тоо сүүлийн 5 жилд багассан бол хагас өнчин, байнгын асаргаатай хүүхдийн тоо нэмэгдсэн аж. 
 

“Шүүхийн шийдвэрийн мэдээллийн сангаас шүүхийн шийдвэрээр эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан, хязгаарлуулсан, эрх зүйн чадамжгүй, сураггүй алга болсон талаар тоон мэдээлэл гардаг ч шийдвэрийн үр дүнд тухайн хүүхэд хагас, бүтэн өнчин хүүхдийн аль ангилалд орж байгаа нь тэмдэглэгддэггүй, хагас болон бүтэн өнчин хүүхдийн мэдээлэлд албан ёсоор ордог эсэх нь тодорхойгүй. Улмаар хагас, бүтэн өнчин хүүхдийн статистик мэдээлэл хуулийн тодорхойлолтод заасан шалтгаан, нөхцөлөөр бүрэн ангилагдан гарах боломжгүй. 

Хэдийгээр хүүхдийн эрхийн чиглэлээр судалгаа, шинжилгээ хийдэг ч хагас, бүтэн өнчин хүүхдийн эрхийг хөндсөн судалгаа цөөн. Ихэнх тохиолдолд хүн амд эзлэх хувь, өсөлт, бууралтын хэмжээнд дурдах төдий. Эдгээр хүүхдүүдийн аж байдлыг судалж, тулгамдаж буй асуудлыг тодорхойлсон нь ховор.

Асрамж, халамжийн төвд амьдарч буй хүүхдүүдийг гэр бүлийн байдлаар нь авч үзвэл, 2023 онд хагас өнчин 334, бүтэн өнчин 220, гэр бүлтэй хүүхэд 341, олдмол 29 хүүхэд байгаа бол эрсдэлт нөхцөлд байгаа хүүхэд өнгөрсөн онд 203 байгаагаас хүчирхийлэлд өртсөн 175, хууль зөрчсөн 2, шүүхээр шийтгүүлсэн 4, гэмт хэргийн хохирогч хүүхэд 1, эцэг, эх нь эцэг, эх байх эрхээ хасуулсан 21 хүүхэд байв.

 УИХ-аар 2016 онд баталсан “Хүүхдийн эрхийн тухай хууль”-д хүүхдийн эрхийн байцаагчтай байхаар хуульчилж, Ази тивд анх удаа хүүхдийн эрхийн зөрчлийг шалган шийдвэрлэх тогтолцоог бүрдүүлсэн гэдэг. Мөн 2024 оны нэгдүгээр сарын 17-ны өдөр Улсын Их Хурал “Хүүхэд хамгааллын тухай хууль /Шинэчилсэн найруулга/”-ийг батлахдаа “Хүүхдийн эрхийн улсын байцаагчийн орон тоог тухайн орон нутгийн хүн амын тоо, эрсдэлт нөхцөлд байгаа хүүхэд, хүүхдийн эрхийн эсрэг гэмт хэрэг, зөрчлийн нөхцөл байдлыг харгалзан гурван жил тутамд Засгийн газраас тогтооно” гэсэн зохицуулалтыг шинээр нэмсэн.  Энэ хүрээнд Засгийн газрын хуралдаанаар 16,000 хүртэлх хүүхэд тутамд хүүхдийн эрхийн нэг улсын байцаагч ажиллахаар тогтсон ч амьдрал дээр боловсон хүчний нөөц дутагдалтай.

Хүчирхийлэлд өртөн хүүхдүүдийн байдлыг задалбал, 2 хүүхэд тутмын 1 нь бие махбодын хүчирхийлэлд, 3 хүүхэд тутмын 1 нь үл хайхрах хүчирхийлэлд, 4 хүүхэд тутмын 3 нь сэтгэл санааны хүчирхийлэлд, найман хүүхэд тутмын нэг нь бэлгийн шинжтэй дарамт, халдлага, сэрдэлтэд өртсөн байна. Нийт судалгаанд хамрагдсан хүүхдүүдийн 0.2 хувь нь бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн байжээ. Судалгааны баг хүүхдийн эсрэг хүчирхийлэл аюултай нөхцөлд хүрсэн байна гэж дүгнэжээ.

Хоёр хүүхэд тутмын нэг нь ямар нэгэн байдлаар айдастай, сэтгэл түгшсэн байдалтай амьдарч байна гэжээ. Сургуулийн орчинд дарамт, шахалтаас айдаг гэж нийт хүүхдүүдийн 38 хувийг эзэлсэн байна. Харин 45.4 хувь нь гэр бүлийн орчноос гэж хариулжээ. Мөн ураг төрлийн хүүхдийн хүчирхийлэл ихсэж байгаа судалгаа гарсан. Үүний дам нөлөө гэр бүлийн орчин гэдэгт явж байгаа. Түүнчлэн судалгаанд оролцсон хоёр хүн тутмын нэг нь хүүхдийн эрх зөрчигдөж байгааг хаана хэнд хандаж хэлэхээ мэддэггүй гэжээ.