Монгол Улсын дархан хил дээр хууль зөрчин нүүрс олборлож буй үйл ажиллагаанд УИХ-ын гишүүн Х.Ганхуяг нарын улс төрийн эрх мэдэлтнүүд холбогджээ. Тодорхой хэлбэл, Дорнод аймгийн Баянтүмэн сумын нутаг дахь Хилийн 0132 дугаар ангийн II застав орчим, улсын хилээс тавхан км зайд “Меланж” гэх компани нүүрс олборлолт эхлүүлжээ.

Хууль зөрчсөн энэ үйлдлийг нутгийн иргэд эсэргүүцэж буй. Учир юу гэвэл, Хилийн тухай хуулийн 26.3.1-д хилийн зурваст олборлолт явуулах байтугай газар эзэмшүүлэх, өмчлүүлэхийг хориглосон байдаг. Хилийн зурвас буюу хэн дуртай нь нэвтэрдэггүй шугамыг 15 километрээс дотогш  тогтоосон байдаг. Түүнчлэн Дорнод бол Монгол орны хамгийн үржил шимт, хар шороон хөрстэй төдийгүй их говийн цөлжилт, бэлчээрийн хомстлоос сэргийлэх гол бүс нутаг. Гэтэл МАН-ын "60 тэрбумын бүлэглэлийнхэн" энэ бүсэд, тэр дундаа хилийн зурвасын таван км дотор уул уурхайн лиценз авч, газрын хөрсийг хуулж байна.

Ингэж дураараа авирлах эрхээ тэд 2016 онд шинэчлэн баталсан Хилийн тухай хуулийн зарим нэмэлт зүйл заалтаар олж авсан байдаг. Тодруулбал, 26.3.1-тэй харшлахуйц заалт буюу “26.2.2 улсын хилийн зурваст хил хамгаалалтын зориулалттайгаас бусад барилга байгууламж барих, үйл ажиллагаа явуулах, газар ашиглах асуудлыг Засгийн газар шийдвэрлэх” гэсэн нэмэлт орсон байдаг. Улмаар 2017 оны есдүгээр сарын 29-нд дээр дурдсан “Меланж” гэх компани Дорнод аймгийн Баянтүнхэл сумын хилийн зурваст уул уурхайн ашиглалтын лиценз авсан байгаа юм.

Тухайн үед буюу Хилийн тухай хуулийг шинэчлэн батлахад /2016/ УИХ-ын даргаар М.Энхболд, Ерөнхий сайдаар Ж.Эрдэнэбат ажиллаж байв. Тэд хэдий эрх мэдлээ алдсан ч өөрсдөдөө ашигтай хууль батлан, хэдэн үеэ тэжээх “хуулийн цоорхой” гаргаж аваад алга болжээ.

Дээрх “Меланж” компанийн нүүрс олборлолтын ажилд туслан гүйцэтгэгчээр УИХ-ын гишүүн Х.Ганхуягийн хамаарал бүхий “Вертекс майнинг партнер” компани хөрс хуулалт хийж байна. Мэдээж бүртгэл дээр түүний нэр байхгүй. Мөн хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ дурьдаагүй. Гэхдээ “Вертекс майнинг партнер” компанийн гүйцэтгэх захирлаар УИХ-ын гишүүн Х.Ганхуягийн төрсөн дүү Хассуурийн Хашчимэг ажиллаж байна. Энэ нь тус компани эрхэм гишүүний хамаарал бүхий болохыг хангалттай нотолж буй. Баттай эх сурвалжийн мэдээллээр энэ бүх асуудалд Х.Ганхуягийн төрсөн ах Х.Гантулгын эхнэр, "Сэргээгдэх эрчим хүчний үндэсний төв" ТӨҮГ-ын захирал Б.Алтанцэцэг ч оролцоотой ажээ. Тэрбээр мөн БГД-ийн ИТХ-ын төлөөлөгчөөр ажилладаг юм байна. 

Энэ компаниар дамжуулан Хөгжлийн банкнаас 33 тэрбумын зээлийг тус банкны захирал асан одоогийн УИХ-ын гишүүн Г.Амартүвшинтэй хамтран УИХ-ын гишүүн Х.Ганхуяг, Г.Дамдинням нар 2020 оны нэгдүгээр сарын 3-нд 33 ТЭРБУМ төгрөгийн зээл авсан нь ил болсон. Тэр ч бүү хэл “Вертекс майнинг партнер” компани зээлийн эргэн төлөлт хийгээгүй, чанаргүй зээлдэгчийн жагсаалд багтсан байдаг.

Компанийн түүхийн талаар эх сурвалжуудын мэдээллээс үзэхэд тус компанийн хувьцааг Х.Ганхуягийн дүү Х.Хашчимэгтэй хамт УИХ-ын гишүүн Г. Дамдинням эзэмшиж байж. Харин өдгөө УИХ-ын гишүүн Г.Дамдинням компанийн бүртгэлээс өөрийнхөө нэрийг хасуулсан байна.

Тэгвэл Монгол улсыг хөгжүүлэх зорилгоор байгуулсан Хөгжлийн банкнаас “тоносон” зээлээрээ чанаргүй зээлдэгчийн ангилалд хэдийнээ багтсан “Вертекс майнинг партнерс” компанид дахин даварч, дархан хил рүү халдах эрх мэдлийг хэн өгсөн бэ?

Энэ асуудлаар check.mn сайтын сурвалжлаг баг газар дээрээс нь бодит байдлыг удахгүй мэдээлнэ.