Тариа хураах, хадлан тэжээл бэлтгэх ажил түрүүчээсээ эхэлж байна. Гэтэл манай тариаланчид хураах тариагүй, үйлдвэрлэгчид гурил үйлдвэрлэх шаардлагагүй болсон учраас дийлэнх нь аж ахуйн нэгжүүдийнхээ үүдийг барьж ажилчдаа тараачихсан. Өөрөөр хэлбэл олон мянган хүн хоолгүй болсон.

Учир нь өдгөөгийн УИХ-ын дарга Д.Амарбаясгалан Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын даргаар ажиллаж байхдаа 2024 оны гуравдугаар сарын 05-ны өдөр Гаалийн албан татвараас чөлөөлөх тухай хууль өргөн барьснаар дөрөвдүгээр сарын 19-ний өдөр батлагдаж байв. Уг хууль батлагдсанаар гадаадаас импортоор хямд өртөгтэй гурил, тэжээл, улаан буудайг гаалийн албан татваргүйгээр оруулж ирэх боломжтой болж, улмаар тариалан эрхлэгчид гурил үйлдвэрлэгчдээ татан унагаасан. Тиймээс тэд ажилгүй орлоггүй болсон. Дээр нь стратегийнхаа бүтээгдэхүүнийг харийн мэдэлд өгч, хүнсний аюулгүй байдалд заналхийлсэн гэж болохоор бодлого явуулсан.

Одоо “Хотоо харлуулсан малчин” гэдэг шиг тариалангийнхаа талбайг харлуулсан тариаланчид, үйлдвэр нь эзгүйрсэн гурил үйлдвэрлэгчид л бий болсон. Тодотгож хэлбэл, ид тариа ногооны цагаар тариаланчид маань тариа будаа хураах биш зэрлэг ургамал хураах ажилтай сууна. Ердөө сонгуульд оноо авахын тулд бүхэл бүтэн стратегийн салбараа элгээр нь хэвтүүлчихсэн УИХ-ын дарга том том яриад байж л байна. Өнгөрөгч хавраас эхлэн Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд Ж.Энхбаяр нь Гаалийн албан татвараас чөлөөлөх тухай хуулийг цуцалж өгөхийг гуйж гувшин, хуулийн төсөл барьж яваа ч энэ санал нь УИХ-д унасаар байгаад энэ намрыг үзлээ.

Уг нь Д.Амарбаясгаланг ийн стратегийн салбараа самрахаас өмнө буюу 2024 онд 386 мянган тонн буудай хураан авч, үүнээс хүнсний чиглэлд 210 мянган тонныг нийлүүлдэг байв. Харин хуулийг батлуулсан нь газар тариалангийн салбарынханд маш том цохилт болж, өдгөө үзүүлэлт 60 хувь унаж, 40 хувийн импортын хамааралд орсон. Ирэх онд гэхэд 70-80 хувь импортын хамааралд орж энэ салбар бүр мөсөн устах ирээдүйн замдаа нэгэнт гарчихсан.

Ерээд онд устаж үгүй болсон тариалангийн салбарыг босгох гэж С.Баярын Засгийн газар атрын аяныг эхлүүлж, тариаланчид маань олон жилийн нөр их хөдөлмөрөөр дотоодынхоо хэрэгцээг хангадаг болж, газар тариалан дагасан иргэд, өрх гэрийн амьжиргаа ч эрс сайжирсан. Гадагшаа экспорт хийх хэмжээнд хөгжиж байсан салбараа ийнхүү татаад унагаачихсан. Д.Амарбаясгалан ард түмэн, улс орныхоо эдийн засгийн нөхцөл байдалд ямар том хор хийснээ мэдэж байгаа болов уу. Үүнд хууль батлалцсан УИХ-ын гишүүд хамаатай.

С.Баяр