Өдгөөгийн УИХ-ын дарга Д.Амарбаясгалан Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын даргаар ажиллаж байхдаа 2024 оны гуравдугаар сарын 05-ны өдөр Гаалийн албан татвараас чөлөөлөх тухай хууль өргөн барьснаар дөрөвдүгээр сарын 19-ний өдөр батлагдаж байв. Уг хууль батлагдсанаар гадаадаас импортоор хямд өртөгтэй гурил, тэжээл, улаан буудайг гаалийн албан татваргүйгээр оруулж ирэх боломжтой болж, улмаар тариалан эрхлэгчид гурил үйлдвэрлэгчдээ татан унагаасан. Одоо “хотоо харлуулсан малчин” гэдэг шиг тариалангийнхаа талбайг харлуулсан тариаланчид, үйлдвэр нь эзгүйрсэн гурил үйлдвэрлэгчид л бий болсон. Ердөө сонгуульд оноо авахын тулд бүхэл бүтэн салбараа элгээр нь хэвтүүлчихээд УИХ-ын гишүүн болж, улмаар УИХ-ын даргын суудалд заларчихлаа. Нэг гараа үндэсний үйлдвэрлэгчдээ дэмжинэ хэмээн өргөчихөөд нөгөө гараараа баллуурдсан ийм бодлого явуулсан.

Уг нь манай улсын стратегийн салбар, улаанбуудай өөрөө стратегийн бүтээгдэхүүн. Гэтэл Засгийн газар нь, Ерөнхий сайд нь, Хэрэг эрхлэх газрынхаа даргатай санаа нэгдэн хууль батлуулаад баллуурдчихаж байгаа нь ёстой солиорол. УИХ-ын гишүүд нь ч гэж гишүүд. Түүнийг нь баталж дэмжиж л байдаг. Нөгөө талд нь Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх нь “Хүнсний аюулгүй байдал” гээд хашхирна. Улаанбуудай, гурилын импортын шууд хамааралд орчихсон байхад үхсний чинь  “Хүнсний аюулгүй байдал” вэ. Ерөнхийлөгч нь тийм л ард түмэндээ хайртай “Хүнсний аюулгүй байдал”-ыг сахин хамгаалж байгаа юм бол Гаалийн албан татвараас чөлөөлөх тухай хууль санаачилж батлуулж байхад яагаад дуугараагүй юм бэ. Яагаад хориг тавиагүй юм бэ.

Одоо болохоор Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын даргаар ажиллаж байсан Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд Ж.Энхбаяр нь Гаалийн албан татвараас чөлөөлөх тухай хуулийг цуцалж өгөхийг гуйж гувшаад ч барахгүй явна. Энэ төрийн бодлогыг ойлгох юм алга.

Уг нь Засгийн газраас энэхүү галзуу бодлого гаргахаас өмнө буюу 2024 онд гэхэд 386 мянган тонн буудай хураан авч, үүнээс хүнсний чиглэлд 210 мянган тонныг нийлүүлдэг байв. Харин хуулийг батлуулсан нь газар тариалангийн салбарынханд маш том цохилт болж, өдгөө үзүүлэлт 60 хувь унаж, 40 хувийн импортын хамааралд орсон. Ирэх он гэхэд 70-80 хувь импортын хамааралд орж энэ салбар бүр мөсөн устах ирээдүйн замдаа нэгэнт гарчихсан.

Ерээд онд устаж үгүй болсон тариалангийн салбарыг босгох гэж С.Баярын Засгийн газар атрын аяныг эхлүүлж, тариаланчид маань олон жилийн нөр их хөдөлмөрөөр дотоодынхоо хэрэгцээг хангадаг болж, газар тариалан дагасан иргэд, өрх гэрийн амьжиргаа ч эрс сайжирсан. Гадагшаа экспорт хийх хэмжээнд хөгжиж байсан салбараа ийнхүү татаад унагаачихсан. Д.Амарбаясгалан ард түмэн, улс орныхоо эдийн засгийн нөхцөл байдалд ямар том хор хийснээ мэдэж байгаа болов уу.

Ц.Цэнгэл