Монголын Үндсэн хууль тогтоогчдын холбооны гүйцэтгэх захирал С.Билэгсайхантай уулзаж, ярилцлаа.

Ардчилсан намыг ард түмний олонх нь ардчилал гэж хардаг. Гэвч яг одоо ардчиллыг төлөөлөгч Ардчилсан нам чинь байна уу?

Нэг хэсэг байхгүй болчихсон байсан. Гурван жил, гурван даргатай болоод бүр сэхээн амьдруулахад ороод, үхлийн шатанд оччихсон явсан. Сэхээн амьдруулахаас арай хийж гаргаад, нэг даргатай болж, АН  сонгуульд орлоо. Товчхондоо АН байна гэсэн үг.

Тэгвэл АН ардчиллыг төлөөлж чадаж байна уу?

Ардчилал зөвхөн АН-ынх биш шүү дээ.

Биш, гэвч бидний олонх тэгж ойлгож харж бас хүлээдэг?

Тэр хамаагүй. АН бол ардчиллыг барилга гэвээс хэсэг тоосго нь л гэсэн үг. Тэр олон тоосгоноос бүрдэж барилга боссоныг ардчилал гэнэ гэж ойлгочиход болно. Эрэг шурга л гэсэн үг. Эрэг шурга бүр нь зэвгүй эвтэйхэн ажиллаж байж гэмээнэ ардчилал өөрөө тогтоно. Өнөөдрийн байдлаар АН ардчиллын эрэг шурганыхаа үүргийг биелүүлж, хэвийн ажиллаж байна. Анзаарч байгаа байх. 
Монголчууд угаас нүүдэлчид. Хөдөөнөөс сум руу, сумаас аймаг, аймгаас нийслэл,  хот суурин, нийслэлээс газагшаа гарчихсан. Өнөөдөр албан тооцооллоор 280 мянган хүн гадаадад байна. Хамгийн дажгүй сэтгэхүйтэй, боловсролтой нь амьжиргаагаа дагаад гараад явчихсан. Хүний эрх л дээ. Үлдсэн  потенциалийг нийтээр нь харахаар ямар байгааг нь харж байгаа байх. Твитер, нүүр номоо хар. Ямар тэнэг юм явагдаж байна вэ. Байгаа  өгөгдөл маань тэр. Тэр дунд овоо боловсролтой, жаахан сэтгэх чадавхтай нь дэндүү цөөхөн байна. Үлдсэн хэсэг нь ямар байгааг онлайнаас хар. Америкийн дуу хоолой, Итар тасс-ын мэдээллийг харж байгаад анализ хийгээд мэдээлэл оруулсан чинь намайг Трампын бөгсийг долоож байна гэж хараагаад ороод ирэх жишээний... Уг нь би дайн эхэлснээс хойш Украины 1.5 сая, ОХУ-аас мөн төдий хэмжээний хүн амь үрэгдэж, 12 сая хүн дүрвэжээ гэсэн мэдээлэл л оруулсан юм. Ийм хүмүүст мэдээлэл өгөх хэрэгтэй юу... 
Саяхан Монголын үндэсний телевизээр шүү... Цөмийн физикч Н.Тэгшбаяр оролцсон ураны хэлэлцүүлэг боллоо. Урдаас нь босоо Ганбаа, хөх үстийг оруулаад яриулж байна. Түвшин үнэхээр дор. Доктор Х.Баярхүү бас байсан. Хачин хачин юм яриад л... Хальт сонсоод  залхсан. Ийм хүмүүстэй юу ярих вэ дээ гээд л сувгаа сольсон. 

Ийм  нөхцөлд ардчиллыг яаж хамгаалах юм бэ, АН юу хийх ёстой юм бэ?

МАН-ыг шүүмжлээд байвал шүүмжлээд л байна. Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн “Алсын хараа-2050” гээд ном байна. Ардын намын дарга, Засгийн газрын тэргүүн, энэ улс орныг авч явж байгаа хүн. Би уг номд бүхэнд анализ хийлээ.

Ямар дүгнэлтэд хүрэв?

Би 1990 онд АН-ын ерөнхий нарийн бичгийн дарга байхдаа ”Зах зээлд шилжих эдийн засаг, улс төрийн шилжилтийн  үеийн концепц”-ийг хийсэн юм. Яг тэрүүгээр явсан юм, Монгол. Нэг л зүйлийг тооцоолоогүй. Ухаан муутай тэнэг ч байсан юм уу.  Хүний шунал төр засаг, Монгол Улсын дээр гарна гэдгийг л тооцоолоогүй. Бусдыг нь тооцоолсон. 

Тэгвэл Л.Оюун-Эрдэнэ тооцоолж уу?

Ганцхан жишээ татъя. 2050 онд нэг хүнд ногдох ДНБ 15 мянган ам.долларт хүрнэ гэнээ. 2030 онд 8.299, 2040 онд 12 мянган ам.доллар...

Яг өнөөдөр хэд байгаа юм бэ?

5 мянга 500 байгаа.  Энэ их тоо юу. Польшид 34 жилийн өмнө ДНБ  34 мянган ам.доллар байсан гээд л бодчих.