ЗХУ-д коммунист хэлмэгдүүлэлтэд өртсөн монголын иргэдэд зориулсан гэрэлт самбар дурсгалын цогцолбор Москва орчмын Коммунарка суурингийн Бутово-д оршдог. Энэ тусгай обьектыг 2001 оны 10 дугаар сарын 24-ний өдөр Монгол Улсын Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, Төрийн шагналт, уран барималч Л.Болдын зураг төслөөр босгосон билээ. Тэгвэл энэхүү дурсгалын цогцолборын Улаанбаатар дахь хувилбар нээлтээ хийлээ.

Энэ үеэр УИХ-ын дэд дарга, Цагаатгах ажлыг удирдан зохион байгуулах улсын комиссын дарга С.Одонтуяа “Энэ өдөр бид Монгол улсад өрнөсөн хэлмэгдүүлэлтийн он жилүүдийг эргэн нэг санаж, улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдсэн олон иргэдийн дурсгалыг мөнхжүүлэх гунигтай боловч үнэн түүхийн гэрч болон зогсож байна.

Эх орныхоо төлөө хоёргүй сэтгэлээр зүтгэж явсан ч тухайн цаг үеийн үзэл сурталын нөлөөгөөр харийн оронд дуудагдан баривчлагдаж, хилс хэрэг хүлээлгэн ял эдлэн, цаазаар авахуулж эх орон, элгэн садандаа эргэн ирж чадаагүй тэдгээр иргэдээ дурсан санаж байна.

Хэдий тийм боловч харьд хэлмэгдсэн монгол иргэдийн шарил төрөлх эх орондоо нутаглуулаагүй байдал, тэдгээрийн үр хойчис дурсгалыг нь хүндэтгэх боломж хязгаарлагдмал байгаа зэргээс улбаалан өнөөгийн ОХУ-д байгаа гэрэлт самбар бүхий цогцолборын хуулбар хувийг төрөлх Монгол нутагт нь ‘‘Хэлмэгдэгчдийн дурсгалын ногоон төгөл’’-ийн хамт ‘‘Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн’’–д бүтээхээр зорьж, Улсын комиссын ажлын алба, төрийн болон ТББ-ууд хамтран ажилласаар өнөөдөр энэ ажил биеллээ олж олны хүртээл болж байна.

Энэхүү ‘‘Хэлмэгдэгчдийн дурсгалын ногоон төгөл’’ болох 249 хэлмэгдэгчийн нэрс бүхий дурсгалын самбар нь Нийслэл хотын ногоон байгууламжийг нэмэгдүүлэхэд хувь нэмрээ оруулаад зогсохгүй олон нийтийн амралт чөлөөт цагаа өнгөрүүлэхэд, нэн ялангуяа харь улсад хэлмэгдсэн хэлмэгдэгчдийн ар гэр, үр хүүхэд, ахан дүүс, түүнчлэн өнөө цагийн хүүхэд залуучуудад түүхэн үнэнийг мэдүүлэх, Монгол Улсын тусгаар тогтнолын төлөө амь насаа зориулсан өвөг дээдсийнхээ дурсгалыг хүндэтгэх орчин бүрдүүлэхэд чухал ач холбогдолтой юм” хэмээв.