Жилийн жилд төсөв боловсруулахдаа нүүрсний үнийг хэт өөдрөг төсөөлснөөр төсөв тасрахад хүрдэг. Энэ жил дэлхийн зах зээлд нүүрсний үнэ унаснаар төсөв 40 хувиар тасрахад хүрч, тодотгол хэмнэлт хийж байж аргалж байх шиг байна. Харин хаа очиж, ирэх жилийн төсөвт нүүрснээс орох орлогыг байж болох хэмжээнд төсөөлж төсөвт тусгажээ гэх үгийг эдийн засагчид хэлж буй. Тодруулбал, 2026 онд 70 ам.доллараар 90 сая тонн нүүрс борлуулна гэсэн төсөөлөл байна.

Нүүрсэн дээр тогтдог эдийн засагтай улсын хувьд өнгөрсөн жилүүд хар дарсан зүүд мэт л байсан. Учир нь ковидын дараа дэлхийн хэмжээнд эрчим хүчний эх үүсвэрийн хямрал нүүрлэснээс улбаалан нефть, газрын тос гэхчлэн бүхий л  эх үүсвэрүүдийн үнэ өссөн. Огцом эрэлтээс үүдэн нийлүүлэлт огцом нэмэгдэж, нийлүүлэлтийн илүүдэл үүсэж, үнэ нь огцом унасан гэх тайлбарыг эдийн засгийн шинжээчид хэлдэг.  

Тэгвэл нүүрсний үнэ огцом өсөхгүй ч бага багаар нэмэгдэж, эрэлт нэмэгдэх магадлал байна гэх таатай үг сонсогдож эхэллээ. Өөрөөр хэлбэл дэлхийн зах зээл дээр нүүрсний үнэ харьцангуй тогтворжиж, үйлдвэрлэл 9 тэрбум тонн давчихлаа. Ковидоос хойш бараг тэрбумаар нэмэгдсэн гэсэн үг. Гэхдээ хамгийн том хэрэглэгч буюу нийт хэрэглээний талаас илүү хувийг нь хэрэглэдэг Хятад, хоёр дахь том хэрэглэгч Энэтхэг гэхчлэн бүс нутгийн хэрэглээ нэлээн саарч, эсрэгээрээ АНУ,  Европын хэрэглээ өссөн үзүүлэлттэй байна.  Энэ бүхнийг эрчим хүчний өөрчлөлтүүдтэй холбоотой  гэж л тайлбарлаж байна.

“Хятад бол дэлхийн зах зээлд том тоглогч. Нөгөөтэйгүүр дэлхийн эдийн засгийн өсөлт саармаг байгаачлан Хятадад ч ялгаагүй саармагжсан буюу удаан байна. Тэр утгаараа Хятадын гангийн үйлдвэрлэл нэмэгдэх төлөв ажиглагдахгүй байгаа. Коксжсон нүүрсний хэрэглээ харьцангуй өсөлт багатай, тогтвортой. Нэмэгдээд, эдийн засаг нь “алаад” том том мега төслүүд шинээр гарч ирэх нь бага байна. Харин цахилгаан эрчим хүчний хэрэглээ өсөлттэй байгаа.  Хятадын эдийн засаг нь нилээн өндөр түвшинд хүрчихсэн учраас одоо тогтворжих шат буюу хэрэглээ, үйлчилгээний салбар нь томорч, иргэдийн амьдралын чанар сайжирч буй тэр хэрээр цахилгаан, эрчим хүчний хэрэглээ өндөр байх нь. Хэдийгээр хүлэмжийн хийг бууруулахын тулд сэргээгдэх эрчим хүчний төслүүд хэрэгжиж байгаа ч  нүүрс том суурь нь хэвээр байх болов уу. Хятад улс таван тэрбум тонн нүүрс үйлдвэрлэх хэмжээнд хүрэхэд буруудахгүй. Тэр хэмжээний хэрэглээ байсаар л байна. Товчхондоо эрчим хүчний нүүрсний зах зээл байгаа гэж хэлж болно хэмээн УИХ-ын гишүүн Ж.Золжаргал хэлсэн.

Энгийнчилбэл эрчим хүчний нүүрсний зах зээл байна гээд ойлгочиход болно. Гэтэл сүүлийн өдрүүдэд хил дамнасан төмөр замын бүтээн байгуулалтын хүрээнд хөнгөлттэй үнээр, урт хугацаанд их   хэмжээгээр нүүрс нийлүүлэх гэрээ байгуулсан. Байгуулахдаа байж боломжгүй бага үнээр нийлүүлэхээр болсон. Яг гэрээ үзэглэх үедээ маргаашийн өөхнөөс өнөөдрийн уушиг гэх зарчмыг баримталсан гэх шүүмжлэл гарах боллоо. Гэвч урт хугацааны гэрээ болгон сайн биш. Хэдийгээр урт хугацааны тогтвортой үйл ажиллагаа чухал ач холбогдолтой нь үнэн боловч гол нүүрсээ хэтэрхий их хэмжээгээр, хөнгөлттэй үнээр  том дүнгээр зарах юм бол бирж нь ажиллагаагүй болж, нүүрснийхээ үнийг өөрсдөө унагаах үр дагаварт хүргэх эрсдэлтэйг эдийн засагчид хэлж буй. Угтаа  биржээр зарж байгаа нүүрс болон бөөний үнээр зарж байгаа үнийн зохимжтой харьцааг  барьж байх ёстой. Гэвч манайхан бушуу туулай борвиндоо баастай гэдгийн үлгэрээ давтчихсан бололтой.