Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг АН-ын бүлгийн хурлаар 100 хувь дэмжсэн байна.  МАН-ын бүлэгч мөн уг хуулийн төслийг бүлэг дээрээ хэлэлцэж байгаа агаад МАН-ын бүлэг ЗГ-аас боловсруулж буй НД-ын багц хуульд өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийг Б.Түвшин нарын гишүүдийн боловсруулж хуультай хамтатган судлах шаардлагатай гэлээ.

Нийгмийн даатгалын тухай ерөнхий хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийг 2025 оны зургаадугаар сарын 19-ний өдөр Монгол Улсын Засгийн газраас УИХ-д өргөн барьсан. Тус төсөлд зааснаар, Нийгмийн даатгалын шимтгэл (НДШ) ногдуулах сарын цалин хөлсний дээд хэмжээг Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ (ХХДХ)-ний 10 дахин тэнцүү байхаар тогтооно гэж тусгасан.

Өнөөдрийн байдлаар ХХДХ нь 792,000 төгрөг бөгөөд үүнийг 10 дахин өсгөвөл, НДШ ногдуулах дээд хэмжээ: 7,920,000 төгрөг болно. Мөн НДШ-ийн суутгалын орлогуудаас /цалин, урамшуулал, хоол, унаа, байрны төлбөр гэх мэт /  татвар авахыг болино. Өөрөөр хэлбэл, көвхөн үндсн болон нэмэгдэл цалин, урамшуулал, хоол, унаа, байрны хөнгөлөлтөөс НДШ суутгахгүй гэсэн үг.

Ажил олгогчийн тухайд, цалинг өндөр тогтоосон аж ахуйн нэгжүүд илүү хэмжээний НДШ төлөх бол, төсөвт байгууллагуудын зардал өсөх боломжтой. Гэхдээ цалингийн бүтэц өөрчлөгдсөнөөр (жишээ нь унааны зардлаас НДШ суутгахгүй) зарим зардал буурах сайн тал бас бий.

Ажилтан буюу даатгуулагчийн хувьд өндөр орлоготой ажилчдын тэтгэвэр, тэтгэмжийн үндэс суурь нэмэгдэх боломжтой ч илүү өндөр шимтгэл төлөх шаардлага гарна. Өөрөөр хэлбэл, таны шимтгэл нэмэгдэнэ. Харин хоол, унаа, байр зэрэг хөнгөлөлтөд НДШ ногдуулахгүй болсон нь орлого багатай ажилчдад цэвэр цалин өсөх эерэг талтай гэж ойлгож болно. Жишээ нь та сард 10 сая төгрөгийн цалинтай бол 7.920.,000 төгрөгт нь НДШ төлөх бөгөөд хоолны мөнгөнд шимтгэл ногдуулахгүй гэсэн үг.

Хууль санаачлагчдын тодотгосноор уг хуулийн төсөл нь Даатгалын санд төвлөрөх орлогод өндөр орлоготой иргэд илүү хувь нэмэр оруулах шударга тогтолцоо бий болгох явдал. Мэдээж Тэтгэврийн даатгалын тогтвортой байдлыг хангахад ч нэмэртэй. Энгийнчилбэл Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуульд 2022 онд орсон “дифференциал тогтолцоо”-г гүнзгийрүүлж байгаа аж. Хэрвээ уг хуулийг УИХ-аар дэмжиж, баталбал уг хууль ирэх он буюу 2026 оны нэгдүгээр  сарын нэгнээс хэрэгжих боломжтой юм байна.

Хуулийн төсөлтэй холбогдуулан бодлогын өөрчлөлтийн нөлөөллийг зардал, үр өгөөжийн шинжилгээ буюу Cost Benefit Analysis-ний аргаар тооцож үзсэн талаар хууль санаачлагчид, зардлын бага, дундаж, өндөр хувилбар бүхий нөхцөлөөр тооцоход бүх хувилбарууд эерэг үр өгөөжтэй гарсныг онцолж байсан.  

Хуулийн төсөл батлагдаж, бодлогын өөрчлөлт гарсны нөлөөллийн үр дүнг өнөөгийн үнэ цэнээр тооцоход дунджаар 254.0 тэрбум төгрөгийн цэвэр үр өгөөжтэй байх аж. Мөн 2025-2027 онд ажил гүйцэтгэх, хөлсөөр ажиллах болон тэдгээртэй адилтгах гэрээний орлогыг нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдох орлогын бүрэлдэхүүнээс хассанаар 1508, хоол, унаа, түлээ, нүүрс, орон сууцны ашиглалтын зардлыг нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдох орлогын бүрэлдэхүүнээс хассанаар 2479, ажил олгогчийн хариуцан төлөх нийгмийн даатгалын шимтгэлийн хэмжээнд дээд хязгаар тогтоосноор 14371, нийт 18358 ажлын байр нэмэгдэнэ гэж тооцжээ. 

Шинээр бий болох ажлын байрны өсөлтөөр нийгмийн даатгалын шимтгэлийн болон татварын орлого 2025-2027 онд дунджаар 242.1 тэрбум төгрөгөөр өсөх юм. Түүнчлэн макро эдийн засагт үзүүлэх нөлөөллийг SVAR  буюу Structural Vector Autoregre загвараар тооцоход ДНБ эхний жилд 973 тэрбум, хоёр дахь жилд 820 тэрбум, гурав дахь жилд 695 тэрбум төгрөг, нийт 2.5 их наяд төгрөгөөр нэмэгдэхээр байгааг ч онцолсон.