Эмнэлгүүдэд нэн шаардлагатай тоног төхөөрөмж худалдан авах 60 тэрбум төгрөгийг 2025 оны төсөвт суулгасан ч буцаан татагдсан гэх мэдээлэлтэй зэрэгцэн, салбарын эмч нар харуусан шуугив.  Угтаа 60 тэрбумын 15 тэрбумыг нь Улаанбаатар хотын эмнэлэг, 45 тэрбум нь орон нутгийн эмнэлгүүдэд тоног төхөөрөмж худалдан авахаар төлөвлөсөн байж. Тодруулбал, Ховд, Орхон аймгийн нэгдсэн эмнэлэгт MRI, Амгалан амаржих газар болон Эх хүүхдийн эрүүл мэндийн үндэсний төвд компьютер томографи аппарат хоёрыг суурилуулахаар төлөвлөсөн байж. Мөн хавдрын эрт илрүүлгийн тогтолцоог сайжруулах зорилгоор арван аймагт хөхний зураг авч, хавдар илрүүлэх аппарат, хэвлийн хөндийн мэс заслын тоног төхөөрөмж 10 –ыг авахаар төлөвлөсөн байсан юм байна.

Статистикаас харахад, жилд 7 мянга гаруй хүн хавдараар оношлогдож, нас брагсдын тоо жилд 4 мянгаас буурахгүй байгаа аж. Өөрөөр хэлбэл өдөрт 12-13 хүн хорт хавдарын өвлөлийн улмаас хорвоог орхидог гэсэн үг. Хавдараар өвчилсөн хүмүүсийн 72,5 хувь нь хожуу оношлогдож, үүний 60 хувь нь онош тогтоолгосноос хойш нэг жил хүрэхгүй хугацаанд амьдраад нас барж байгааг мэргэжилтнүүд ч хэлдэг. Хавдар судлалын үндэсний төвийн захирал асан Н.Эрэнхүүгийн хэлснээр, уг төвд хуваарлигдсан 6.8 тэрбумын тал нь буцаагдаж буй 60 тэрбумд багтжээ.

Яагаад, юунаас болов хэмээн учиг хөвөрдтөл ЭМЯ 60 тэрбум төгрөгөөр тоног төхөөрөмж авах байсан ч хугацаандаа худалдан авах ажиллагаа хийгээгүй тул дээрх төсвийг Төрийн хэмнэлтийн хуулиар буцаан татагджээ. Төр хэмнэлгүй л яах вэ. Гэхдээ хаанаас юунаас хэмнэхээ мэддэг баймаар юм гэтэл, цагийн ажлыг цагтаа хийгээгүй албан тушаалтнуудын анхиагүй байдлаас болоод явчихав.

Салбарын сайд асан Т.Мөнхсайханаас энэ тухай лавлахад, “Тендер зарлах ажлыг зохион байгуул гээд яамны холбогдох албан тушаалтнуудад даалгавар өгсөн байсан. Тендерийн тоног төхөөрөмжийн үзүүлэлтийг нь албан ёсоор ажлын хэсэг гарч баталгаажуулж явах, Төрийн нарийн бичгийн дарга тушаал гаргаад, Хөрөнгө оруулалтын хэлтэс онцгой анхаарал хандуулж ажиллах ёстой байсан. Тавдугаар сарын 31-нээс өмнө тендер шалгаруулалтаа хийж, компаниудтай гэрээгээ дуусгаагүй тул 60 тэрбум төгрөг буцаад улсын төсөв рүү татагдсан.  Худалдан авах ажлыг зохион байгуулах газар нь Төрийн нарийн бичгийн дарга, Хөрөнгө оруулалтын газар. Ашиг сонирхлын асуудал орсон болов уу. Техникийн тодорхойлолт чухал байдаг тоног төхөөрөмж худалдан авахад ашиг сонирхлын улмаас худалдан авах ажиллагаан дээр хугацаа алдсан” гэх тайлбарыг өглөө.

Харин ЭМЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга Д,Очирбат “Эмнэлгийн тоног төхөөрөмж авах байсан 60 тэрбум төгрөг төрийн хэмнэлтэд тооцогдсонд би буруугүй. Т.Мөнхсайхан сайд орон нутгаар явж судалгаа хийхдээ цаг алдсан асуудал ч бий. Худалдан авах ажиллагааны газар дээр бүх тендерүүд хийгдэж, зарлагдаж явсан. Хугацаа нь хуультай. Өөрөөр хэлбэл маргаан гарах хугацаатай байдаг. Товчхондоо хуулийн хугацаа нь болоогүй гэрээ хийгдээгүй тул татагдсан асуудал ч бий. Тэгээд ч хөрөнгө оруулалт орон нутаг, салбарынх эмжээнд хийх нь сайдын бүрэн эрхийн асуудал. Т.Мөнхсайхан сайдынхэлсэн шиг ашиг сонирхлын үүднээс саатсан зүйлгүй” хэмээв.

Буруу, буруу бүхэн бусдынх байдаг хойно доо гэж орхиж боломгүй асуудал үүсчээ. Буцаан татагдсан 60 тэрбум дээр 20 багц байсан бөгөөд Худалдан авалт шалгаруулалтын газар тендерээ зарлаад ялагчаа тодруулдаг журамтай. Одоогоор уг буцаагдсан 20 багцын 5-6 нь зарлагдсан ч тендерт оролцсон  ялагч, ялагдагч нарын дунд маргаан үүссэн тул шүүх хэрхэн шийдвэрлэхийг хүлээж байгаа гэнэ. Хүний амь настай холбоотой асуудалд хайнга хандсан буруутан нь эцсийн эцэст хуулийн буруу л болж таарах юм шиг байна.

Ямартай ч өнөө маргаашгүй шинээр эмхлэн байгуулсан Засгийн газар УИХ-аар Монгол Улсын 2025 оны төсвийн тодотголыг хэлэлцэх гэж байна. Татагдсан 60 тэрбумыг Эрүүл мэндийн сайдын төсөвт буцааж тавиулан, тендер зарлаж, маргаан гарвал шүүх эцэслэх гэсээр байтал хэдэн монгол хүн энэ ертөнцөөс буцах бол.

Судалгаанаас харахад, Монгол Улсад жилд дунджаар 100-120 хүүхэд шинээр хорт хавдартай гэж оношлогддог. Тархины хорт хавдартай хүүхдүүдийн 46.7 хувь, цусны хорт хавдартай хүүхдүүдийн 70 хувь нь анх оношлогдсоноос хойш тав буюу түүнээс дээш жил амьдарч байгаа нь дэлхийн дунджаас бага үзүүлэлт. Мөн эмчилгээнд хамрагдсан хүүхдүүдийн 30 орчим хувь нь эмийн гаж нөлөө болон бусад шалтгааны улмаас эмчилгээг бүрэн гүйцэд хийлгэхгүй хаядаг гэдгийг Төсөвт тодотгол хийх Засгийн газрын гишүүд, төсвйиг батлан УИХ-ын 126 хүнд дуулгая. Монгол Улсын иргэн Үндсэн хуульд заасанчлан амьд явах эрхээ эдэлдэг баймаар байна.

З.Урсгал