Засгийн газар 2024-2028 онд хэрэгжүүлэхээр 14 мега төслийг танилцуулснаас хойш багагүй хугацаа өнгөрч байна. Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлтийг хурдасгах, экспортын орлогыг нэмэгдүүлэх, эрчим хүчний хараат байдлыг бууруулах, дэд бүтцийг хөгжүүлэх зэрэг чухал ач холбогдолтой 14 мега төслийн нэг нь Монгол-Францын хамтарсан ураны төсөл. Төслийн зорилго ногоон эрчим хүч болох цөмийн эрчим хүчний үндсэн түүхий эд 68.9 мянган тонн ураныг үйлдвэрлэж, нүүрсэнд суурилсан цахилгаан станцуудтай харьцуулахад улс орнуудын хүлэмжийн хийн ялгарлыг 3.9 тэрбум тонноор бууруулж, уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэх явдал.

 БНФУ-ын Засгийн газрын шууд хөрөнгө оруулалтаар хийгдэх уг төсөл хэрэгжсэнээр жилд 2500 тн ураныг нийт 33 жилийн хугацаанд үйлдвэрлэх ба төслийн нийт хугацааны турш улс, орон нутагт төлөх татвар 5.2 тэрбум ам.доллар төвлөрүүлэх юм. Мэдээж, Франц, Европын Холбооны стандартад нийцсэн уран олборлох шинэ техник технологи, нөү хау-г Монголд нутагшуулж, шинэ төрлийн үйлдвэр баригдах, нарийн мэргэжлийн, өндөр үнэлэмжтэй 1600 мэргэжилтэн бэлтгэж, монгол иргэдээс чадварлаг хүний нөөц бүрдүүлэх боломж ч бий болно.

Гэхдээ уран гэх зүйлээс хүн төрөлхтөн айдаг. Буруу хэрэглэвэл ялангуяа атомын цахилгаан станц бариад хаягдлаа хэрхэн яаж хаях тухай хүн төрөлхтөн ч гайхаж, эргэлзэж, элдэв эрсдэлгүй арга зам хайж буй нь үнэн. Тэр ч утгаараа нутгийн иргэдийн эсэргүүцэлтэй тулгарсан. Ямартйа ч хөрөнгө оруулагчид, нутгийн иргэд болон холбогдлох албаныхантай уулзаж, зөвшилцсөний үр дүнд цацраг хяналтын лабортори барьж дууссаныхаа дараа олборлолтын ажлаа эхлүүлэх ойлголцолд хүрсэн. Миний ойлгосноор ажил ид өрнөж буй. Гэтэл саяхнаас ОХУ-ын иргэн Алексей Ожаровский гэгч жуулчны визтэй хэрнээ Дорноговь, Дорнод аймагт ураны олборлолттой холбоотой төслүүдийн эсрэг зохион байгуулалттай гүтгэлгийн шинжтэй үйл ажиллагаа явуулах болсон.

Тэрбээр өөрийгөө Москва орчмын тосгоны дунд сургуулийн физикийн багш бөгөөд өөрийгөө цөмийн инженер, олон улсын байгууллагын шинжээч хэмээн танилцуулдаг. Гэвч ОХУ-ын Чита мужийн Приаргуны уулын химийн үйлдвэрийн төлөөлөгчийн өгсөн мэдээллээр мань тус мужийн иргэн ч биш, цөмийн инженер ч биш. Гадаадаас санхүүждэг ТББ-ын идэвхтэн. Хэвлэл мэдээллээр олон нийтэд турхирсан ярилцлага өгөхдөө байхгүй байгууллагын нэр ашигладаг гэнэ. Түүгээр ч үл барам Оросын Курган мужид ураны уурхайн ойролцоо баталгаажилтгүй, хуурамч хэмжүүрийн багаж ашиглан ард иргэдийг цацрагийн хордлогоос айлгах оролдлого хийж байсан нь нотлогдсон гэх.

Мэргэжилтний хэлснээр “Atom fast-8850, Снегирь МКС-15Д” гэх багажууд нь олон улсын магадлан итгэмжлэлгүй, хяналтгүй төхөөрөмжүүд бөгөөд хэмжилт нь бодит бус, өндөр хэмжээг заадаг гэдэг нь тогтоогдсон гэх сураг ч бас байна.

Тэгвэл манай улсад жуулчны визээр орж ирчихээд, Монгол Улсын Засгийн газрын хэрэгжүүлэхээр батламжилсан мега төслийн талаар буруу, сөрөг суртал  ухуулга хийж явсан түүнийг холбогдох албаныхан баривчлан саатуулсан байна. Түүнтэй хамт Монгол Улсад дээрх ухуулгыг явуулж байсан Б.Хөхөө гэх этгээдийг саатуулсан бөгөөд хэрхэн хариуцлага тооцох нь одоогоор тодорхойгүй байна.

Эцэст нь тэмдэглэхэд, эрчим хүч гэдэг тусгаар улсын оршин тогтнох тулгуур баганын нэг. Тэр ч утгаараа иргэний нийгмийн төлөөллүүд энэ асуудалд судалгаа, нотлох баримтгүйгээр, олон нийтийг айдаст автуулах мэдээлэл түгээн оролцох нь хэр зөв юм бэ. Зүй нь эрчим хүч гэдэг төрийн тусгай алба, хамгаалалтад байх ёстой салбар мөн билээ л...

З.Урсгал