Монгол Улсын шүүхээр орж ял авч буй гэмт хэргийн цөөнгүй хувийг залилан мэхлэгчид эзэлж байгаа статистик бий. Залилан мэхлэх гэмт хэрэг нь урьдаас төлөвлөсөн, бусдын итгэлийг эвдсэн гэдгээрээ их хэмжээний хохиролтой, олон тооны хохирогчтой байдаг. Залилагч этгээд нь санаатайгаар энэхүү үйлдлээ хийдэг учир нэг удаа бусдыг залилаад өнгөрөх биш дараагийн хэргээ өдүүлэхээ нарийн төлөвлөгөөтэй хийдэг тул хохирлын хэмжээ улам нэмэгдсээр байдаг. Ийм нэгэн засаршгүй залилагчийн талаар сэрэмжлүүлэг болгон хүргэж байна.

  “Ангайтал залилагч” хэмээн алдаршсан Амгаасэдийн Ганбат гэгч этгээд арав гаруй удаа залилангийн хэрэг хийж байгаа ч нэг л удаа шоронгийн хаалга татжээ. Гэвч бас л шүүхээс сонссон ялаа гүйцээлгүй гарсан нь хачирхалтай. Түүний үйлдсэн хэргийг тоолох юм бол хөл гарын хорин хуруунаас хэтэрнэ. А.Ганбатад залилан луйвар хийхгүй бол бараг нойр нь хүрдэггүй бололтой. Албан ёсны гэр бүлтэй байж, өөрийгөө Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаярын дүү Н.Энхтуяагийн нөхөр хэмээн  бусдад итгүүлж, “Миний эхнэр Н.Энхтуяагийн дансанд  4 сая доллар байгаа, эхнэр маань эрэн сурвалжлагдаж байгаа учир дундын дансан дахь мөнгөө авч чадахгүй байна” хэмээн худал ярьж  бусдаас их хэмжээний мөнгө аваад алга болдог аж.

 Гэтэл үнэндээ эхнэр, хүүхдүүдтэйгээ амьдарч байсан бөгөөд  хууль хяналтын байгууллагынхан очиход эхнэр, хүүхдүүд нь “Энд амьдардаггүй” хэмээн мэлзэж, А.Ганбатыг амжилттай бултуулдаг байна. Түүгээр ч барахгүй телевиз үзэж суугаад л залилан хийчихдэг нэгэн аж. Гаалийн ерөнхий газрын даргаар Ганбат гэж хүн томилогдлоо гэх мэдээг хараад Улаанбаатар хотын гаалийн газар дээр давхиж очоод “Би шинэ томилогдсон дарга чинь байна”  хэмээн гаалийн байцаагч М гэх эмэгтэйгээс “Чамайг хотын гаалийн газрын дарга болно” гээд алтан аяга нэг, мөнгөн аяга 2 ширхэг, мөн үнэт эдлэлийг нь залилж авсан байдаг. Түүнд ер нь залилахгүй юм гэж байхгүй. Иргэн Баярсайханаас Англиас авчирсан ховор үүлдрийн нохойг нь 1000 доллараар авна гэж хэлээд нохойг нь авч яваад мөнгөө өгөлгүй хэдэн жил болжээ. Гэсэн атлаа нохойгоо хөтлөөд явж байхдаа бусдад “Би энэ нохойг Англиас 17000 фаунтаар авсан” хэмээн  худал ярьдаг аж.

Үнэн хэрэгтээ тэр Англид хөл тавьж үзээгүй нэгэн гэнэ. Сүүлдээ залилан мэхлэх хэрэгтээ гаршиж, иргэн С.Эрдэнээс 150 сая төгрөг, “Эрдэнэт хүнс”  компаниас 133 сая төгрөгийн бараа бүтээгдэхүүн залилж аваад алга болжээ. А.Ганбатад залилуулсан компани, хувь хүмүүс хууль хяналтын байгууллагад ханддаг ч прокурорын шатанд хэрэгсэхгүй болгочихдог нь хачирхалтай. Онц их хэмжээний хохирол бусдад учруулчихаад байхад прокуророос эрүүгийн хэрэг биш иргэний хэрэг хэмээн буцаадаг аж. Эсвэл нотлох баримт хангалтгүй, гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнгүй гэх мэтчилэн аахар шаахар шалтгаанаар ялаас мулталчихдаг байна. Ингэж хэргээс мултраад сурчихсан тэрээр шүүхийн хаалгаар гараад л залилангийн хэргээ үйлддэг.

 2015 онд иргэн М-ээс 350 сая төгрөгийг Булган аймгийн Дашинчилэн сумын Бүдүүн ухаагийн алтны орд газрын лицензийг авч өгнө хэмээн итгүүлж, мөнгийг нь аваад  худалдаж авсан уурхайгаа М-ийн бус өөрийнхөө нэр дээр шилжүүлж “Бэрхийн нурамт” ХХК-ийг өмчлөгч нь А.Ганбат гэсэн ганц хүний нэр дээр компанийхаа гэрчилгээг авсан байдаг. Иргэн М залилуулснаа мэдэж, шүүхэд хандана гэхэд “Цаасан дээр би эзэмшигч нь болохоос биш  чиний л юм, би маргахгүй” хэмээн итгүүлж, улмаар багагүй хэмжээний хөрөнгө оруулалт татсаныхаа дараа зангаа хувиргаж “Чиний юм гэж юу ч байхгүй, энд чамайг алаад хаячихсан байхад хэн ч асууж ирэхгүй” хэмээн айлган сүрдүүлжээ. Ингээд иргэн М нийтдээ уурхайн лиценз худалдаж авах, улмаар хөрөнгө оруулалт хийх гэх мэт нийт 4,2 тэрбум төгрөгөөрөө хохирчээ. Иргэн М дахиж хөрөнгө оруулалт хийгээгүй учир тэрээр дараагийнхаа хохирогчдыг онилжээ.

Алтаа олборлохын тулд мэдээж техник хэрэгсэл, бензин тос хэрэгтэй болсон бөгөөд “Эбердигм Монгол” компанитай түрээсээр техник эзэмшихээр гэрээ байгуулж, 2  ширхэг  экскавтаор, 2 ширхэг дугуйт ачигчийг түрээслэжээ. Гэвч түрээсийн мөнгөө өгөхгүй гүрийж,  олон сар муур хулгана болсны эцэст шүүхийн хаалга татжээ. Улаан цагаан залилангийн хэрэг байсан учраас шүүхээс “Бэрхийн нурамт” ХХК болон А.Ганбат нараас 245 сая төгрөгийг гаргуулж, “Эбердигм Монгол” ХХК-д олгохыг даалгажээ. “МТ петролиум” ХХК-тай газрын тосны бүтээгдэхүүн зээлээр худалдах, худалдан авах  гэрээ байгуулсан ч мөн л гэрээгээ зөрчин,  тус компанид 50 сая төгрөгийн хохирол учруулжээ. Энэ хэрэгтээ бас л шүүхийн хаалга татаж, буруугаа хүлээсэн ч хохирлыг бүрэн барагдуулалгүй өнөөдрийг хүрчээ. Мөн “НИК” ХХК-ийн борлуулалтын менежерийг хулхидаж, 140 сая төгрөгийн шатахуун аваад мөн л мөнгийг нь төлөөгүй. Алтны уурхай дээрээ харуул хамгаалалтын ажлыг гүйцэтгүүлэхээр “Талын сонор”  компанийн авсан ч мөн л цалин мөнгийг нь өгөлгүй мурьжээ. Эдгээр хохирогч нар шүүхэд хандахад “Гэрийн хаягандаа байдаггүй” гэх шалтгаанаар зугтаж, Монгол Улсын шүүх, хуулиар наадаж явна.  Хамгийн аймшигтай нь ангайтал залилдаг Амгаасэдийн Ганбат нь ийнхүү хохирогчдоосоо зугтааж явахдаа дараагийн залилангаа төвөггүйхэн хийдэг арга зальтай. 20 гаруй хохирогчтой, хэдэн тэрбумаар яригдах хохиролтой атлаа өр төлбөрөө барагдуулсан тохиолдол нэгээхэн ч байдаггүй. Өдгөө тэрээр шоронгоосоо гарчихсан хуурамч нэр бүхий хаягаар фэйсбүүк ашиглаж, дараагийн олзоо хайж явж байгааг анхаарч авахад гэмгүй биз ээ.  

С.УУГАН