Монгол Улсын Их Хурлын 2024 оны 21 дүгээр тогтоолоор баталсан “Монгол Улсын Засгийн газрын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөр”-т тусгасан 14 мега төслийг “Гашуунсухайт-Ганцмод, Ханги-Мандал, Шивээхүрэн-Сэхээ хилийн боомтуудын хил дамнасан холболтын төмөр зам, ачаа тээврийг шилжүүлэн ачих терминалыг барих төсөл тэргүүлж буй. 

Улс орныг маань хөгжлийн манлайд хүргэнэ хэмээн сурталчилж байгаа 14 мега төслийн тэргүүн төслийг ажил болгох гэрээнд гарын үсэг зурах үйл явдал хэдхэн өмнө БНХАУ-ын Харбин хотод болов. Тухайн үйл явдал хийгээд төслийн үр өгөөж, өнгөтэй шимтэй бүхнийг Засгийн газраас бэлтгэсэн тархи угаалтын нэгэн хэвийн мэдээллээс уншсаар байгаад нийтээрээ цээжилсэн байх. 

Харин тус гэрээнээс үүдэн гарах сөрөг үр дагавар, болзошгүй эрсдлийн талаар ам ангайсангүй. Гэвч өнөөдөр инээж болох ч маргааш уйлах хэд хэдэн эрсдэл бий. 

Тодруулбал, тус төмөр зам нь Хятадын стандарын царигтай шууд холбогдох магадлалтай бөгөөд ингэснээр Монголын төмөр замын бүтэц Хятадын сүлжээнд улам хамааралтай болох юм. Өөрөөр хэлбэл Монголын дотоодын төмөр замын сүлжээг Хятадын сүлжээтэй шууд холбох эрсдэлтэй. Хэрэв ийм нөхцөл байдал үүсвэл Монгол Улсын бие даасан ложистик, дэд бүтцийн хөгжилд сөрөг нөлөө үзүүлнэ. 

Төмөр зам ашиглалтад орсноор их хэмжээний нүүрс богино хугацаанд экспортлогдож, Хятадын зах зээлд нийлүүлэлт огцом өснө. Мэдээж Хятад улсад нүүрсний эрэлт хэрэгцээ нийлүүлэлтээсээ бага байвал зах зээлийн жамаараа нүүрсний үнэ унах магадлалтай.

Төмөр зам барих явцад хүрээлэн буй орчны бохирдлыг нэмэгдүүлэх, тоосжилт нэмэгдсэнээр малчид болон амьтдад сөргөөр нөлөөлж, газар нутгийн байгалийн экосистемд өөрчлөлт орно. Улмаар төмөр замын маршрут нь малчдын бэлчээрийг хуваах, мал, амьтан усгүйдэх, өвс тэжээлд сөрөг нөлөө үзүүлэх эрсдэлтэй. 

Өнгөрсөн оны сүүл буюу арваннэгдүгээр сараас эхлэн нүүрсээ борлуулж чадахгүй, вальютын нөөц нь багассан гээд улсын эдийн засаг эвгүйтчихсэн байгаа. Төр, Засгийнхан "улс чинь дампуурч байгаа" шүү гэж нэгэнт хэлж чадахгүйгээс хойш үүнд анхаарах сөхөөгүй болтол хэрүүлийн алим шидэж, цахим орчинд хоёр талцуулж буй. Харин бид маргааш гэхэд алдарт Халтар царайтын улс шиг болж мэдэх нөхцөл байдалд байгаагаа ч үл анзааран нэг нэгнээ шүүж, талцаж хэрэлдсээр. Түмэн олноо сүр жавхлан болон байж байгуулсан тус гэрээний бас нэг сөрөг тал нь нүүрсээ үнэд хүргэж зарахаас өөр орлогогүй манай улсын эдийн засаг Хятдаас хэт хамааралтай болох эрсдэл юм. Нэг өдөр Хятад улс нүүрсний хэрэглээгээ бууруулж, өөр эх үүсвэрт шилжвэл Монголын экспорт хүнд цохилтонд орно.

Дотуур хувцас, ширхэг хадаасаа хүртэл гаднаас авдаг манайх шиг үйлдвэрлэлгүй улс Хятадын зах зээлд нүүрс нийлүүлэхэд төвлөрч буй нь стратегийн хувьд эрсдэл дагуулна. Уг нь ганцхан нүүрс болон худалдан авч буй Хятад улсад найдаж, улсынхаа эдийн засгийг хутганы ирэн дээр тогтоож байхаар эдийн засгаа төрөлжүүлэх арга хэмжээ авбал алсдаа Монгол Улсад хэрэгтэй баймаар. 

Улс маань хөгжлийнхөө гараанаас хөдлөх гэж байна гэж хөөрцөглөж байгаад алсдаа амаа барих вий дээ.