Экологийн цагдаагийн албанаас хууль бусаар ашигт малтмал олборлох гэмт хэрэгтэй тэмцэх чиглэлээр жонш болон түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл авсан газруудад гэнэтийн шалгалт хийж эхэллээ.  Энэ үеэр нэр бүхий аж ахуйн нэгж ашигт малтмалын илэрцтэй газарт түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл хууль бусаар гаргуулан, түүгээр халхавчлан ашигт малтмал олборлож их хэмжээний жонш эргэлтэд оруулж, мөнгө угаах гэмт хэрэг үйлдсэн байж болзошгүй үйлдлийг илрүүлжээ. 

Түгээмэл тархацтай ашигт малтмал гэдэгт зам, барилгын материалын зориулалтаар ашиглах боломжтой, элбэг тархалт бүхий элс, хайрга, тоосгоны шавар, хүрмэн, боржин, дайргыг хэлнэ.  Гэтэл үүгээр халхавчилж жонш олборлож байгаа нь хууль зөрчсөн үйлдэл юм. 

Өөрөөр хэлбэл, ашигт малтмал олборлох тусгай зөвшөөрлийг авахад цаг хугацаанаас гадна олон шалгуурыг хангаж байж авдаг байна. Ийм байхад аймаг, сумын удирдлагууд жонштой газар түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын зөвшөөрөл олгож байгаа нь хууль бус үйлдэл хэмээн Экологийн цагдаагийн албанаас онцоллоо.

Хэргийн талаар тус цагдаагийн албанаас нэмэлт тодруулгыг авахад “Дээрх хууль бус ажиллагаанд хамтран оролцсон байж болзошгүй үйлдэлд Дундговь аймгийн эрх бүхий хоёр албан тушаалтаас мэдүүлэг авч, тусгай зөвшөөрөл олгохтой холбоотой баримт бичгүүдийг хураан авч, шалгалтын ажиллагааг  эхэлсэн. Одоогоор хоёр хүнийг холбогдуулан шалгаж байна.  Жонш олборлож байсан нэр бүхий компанийн захирал өөрийгөө хамгаалуулах зорилготойгоор урд өмнө ял шийтгэл эдэлж байсан этгээдүүтэй бүлэглэн, дээрх ажлаа явуулж байсан ” гэсэн юм.

Хуульд зааснаар аймаг, нийслэлийн Засаг дарга нар түгээмэл тархацтай ашигт малтмал олборлох зөвшөөрөл олгодог .  Тэгэхээр дээрх хэрэгт Дундговь аймгийн Засаг дарга Ц.Мөнхбат холбогдсон нь тодорхой болж байна. 

ТҮГЭЭМЭЛ ТАРХАЦТАЙ АШИГТ МАЛТМАЛЫН ТУХАЙ ХУУЛЬ
13.2.Энэ хуулийн 13.1-д заасан хуулийн этгээд түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдлийг аймаг, нийслэлийн Засаг даргад гаргана гэж заасан байдаг.
14.4.Аймаг, нийслэлийн Засаг дарга энэ хуулийн 14.2-т заасан мэдэгдлийг хүлээн авмагц тухайн талбай байрших сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын болон аймаг, нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын саналыг авч ажлын 10 өдрийн дотор түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг олгох, эсэх асуудлыг шийдвэрлэнэ.

Нэр бүхий УИХ-ын гишүүний биет төлөөлөгчөөр ажиллаж байсан Засаг дарга Ц.Мөнхбатын хувьд 2020 онд аймгийн Засаг даргаар томилогдсон. Нэг үе Барилга хот, байгуулалтын яамны сайдын зөвлөх хийж байсан, аймгийнхаа иргэдийн төлөөлөгчөөр ажиллаж байсан нэгэн. Уг нь хайрга, дайрга буюу түгээмэл тархацтай ашигт малтмал байхгүй жонш байдаг газрыг Засаг дарга нь бүү хэл нутгийн иргэд нь анддаггүй гэх. Тэгэхээр мэдсээр байж өөрийн хамаарал бүхий этгээдэд зөвшөөрөл олгож, хууль зөрчсөн байж болзошгүй байгаа юм.

Аймаг, сумдын Засаг дарга нар хариуцлагатай, “үнэн” байхгүй бол энэ мэт хайрга, дайргаар халхавчилж жонш олборлож байгаа явдал цаашид гарахгүй гэх баталгаа үгүй.

Ташрамд, Монгол орны газар нутагт тогтоогдоод байгаа олон төрлийн ашигт малтмал, эрдэс түүхий эдийн дотор хайлуур жонш томоохон байр суурийг эзэлдэг. Хайлуур жонш нь хими металлургийн үйлдвэрлэлийн гол түүхий эд төдийгүй түүнийг уран, нефть боловсруулах үйлдвэр, сансрын техник, оптикийн линз, электрон техник, гоёл чимэглэлийн зориулалтаар ашиглаж байна.
АМГТГ-ын мэдээллийн сангийн бүртгэлд жоншны 175 ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл байна. Үүнээс жонш баяжуулах 20 үйлдвэр үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж.