1945 оны Монголын тусгаар тогтнолын бүх нийтийн санал асуулга явуулж байжээ. Тодруулбал, 1945 оны 10 дугаар сарын 20-нд БНМАУ, Хятадаас тусгаар тогтнох тухай бүх нийтийн санал асуулга явагдаж, 487,409 хүн асуулгад оролцсоноос 100 хувийн санал авч байжээ. Угтаа 494,960 хүн бүртгэлтэй байсан ч 98,47 хувь нь санал асуулгад оролцсоныг 80 жилийн өмнөх түүхийн архиваас олоод харчихаж болно. Эл санал хураалт нь Монгол Улсад оршин сууж амьдарч байгаа ард түмний дунд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсыг тусгаар тогтносон улс байлгахын төлөө явуулсан бүх ард түмний санал хураалт гэдгээрээ түүхэнд бичигдэн үлджээ.

Товчхондоо, их гүрнүүдийн шахалтад орсон БНХУ 1945 оны наймдугаар сарын 14-нд "ЗХУ болон Хятад улс найрамдалт холбоо тогтоох хэлэлцээр"-т гарын үсэг зурж, байгуулсан гэрээгээр БНМАУ-ын тухай хоёр этгээд тохиролцохдоо "Японыг ялсны дараа, Гадаад Монголд Ард иргэдийн санал хураалт явуулахыг БНХУ-ын Засгийн газар зөвшөөрөв.

Түүний ард иргэд тусгаар тогтнолыг сайшаах эсэхээ шийдвэрлэнэ. Хэрэв ард иргэдийн санал хураалтын дүн тусгаар тогтнолыг сайшаавал БНХУ-ын Засгийн газар Гадаад Монголын тусгаар тогтнолыг одоогийн байгаа хилээр нь зөвшөөрч байна" гэж заасан байдаг. Энэ хэлэлцээрт БНХУ буюу Гоминданы Хятадын талаас ерөнхий сайд Сүн Зи Вен, Гадаад яамны сайд Ван Си Зы нар оролцсон юм.

"Монгол Улсын тусгаар тогтнолын асуудлыг ард түмнийх нь санал хураалтын үр дүнгээс шалтгаалан авч үзэж болох юм" гэсэн мэдэгдэл нот бичгийг Бүгд Найрамдах Хятад Улсын Гадаад яамны сайд Ван Си Зыгээс Монгол улсад 1945 оны наймдугаар сарын 14-ний өдөр илгээжээ. Уг нот бичгийг үндэслэн БНМАУ-ын Бага Хурлын тэргүүлэгчдээс 1945 оны есдүгээр сарын 21-ний өдрийн 76 дугаар хурлаас тогтоол гаргажээ.

Уг тогтоолд “Бүх ард түмний саналыг тус улсын бүх дэвсгэр нутаг дээр 10 дугаар сарын 20-ны өдөр нэгэн зэргээр гаргуулахаар тогтоосугай" хэмээн заасан байдаг.  Харин БНМАУ-ын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1945 оны 10 сарын 5-ны өдрийн 85 дугаар тогтоолд: “Санал гаргах хуудсан дээр тавьсан өөрийн овог, нэрийн доор “зөвшөөрөх” буюу “татгалзах” хоёрын аль нэгийг бичиж, гарынхаа үсгийг зур. Хэрвээ бичиг мэдэхгүй бол баруун гарынхаа эрхий хурууг дар” гэж заасны дагуу санал хураах ажил явагджээ. Санал хураалтыг 1945 оны 10 дугаар сарын 20-нд 06:00-23:00 цагийн хооронд явуулсан юм.

Эндээс харахад, эл өдөр бидний хувьд ямархан чухал тэмдэглэлт өдөр болох нь харагдана. Харин өнөөдөр буюу яг 80 жилийн дараа бид тусгаар улс, төр засгаа дотоодын үл ойлголцол, бүлэглэлийн будлиан сөргөлдөөний улмаас “самарч”  сууна. Засгийн газраа унагасан УИХ-ын тогтоол нь Үндсэн хууль зөрчсөн гэх дүгнэлтийг Ерөнхийлөгчийн ажлын албанаас гаргаж, бүхэлд нь хориг тавьлаа.

 80 жилийн тэртээ энэ өдөр дэлхийн дэг журмыг дэглэж байсан их гүрнүүдээр хүлээн зөвшөөрүүлж байсан улс орон маань өнөөдөр Үндсэн хуулийн хямралд тулж ирчихээд байна. Төрийн эрх баригч байгууллага болох парламентын үүрэг гүйцэтгэгч даргатай, Засгийн газрын үүрэг гүйцэтгэгч Ерөнхий сайдтай, Үүргээ гүйцэтгэхгүй байна гэгдэн олон нийтийн дунд нэр хүнд нь унасан Төрийн тэргүүнтэйгээр Тусгаар тогтнолынхоо төлөө 100 хувь саналаа өгч байсан түүхт өдрийнхөө 80 жилийн ойг угтлаа. Зүй нь бид энэ өдрийг албан ёсоор ёслон тэмдэглэж, есөн хөлт тугаа цэнгүүлэн төв талбайдаа залж, цэргийн сүрт жагсаалаа хийн, дэлхий дахин биднийг хүлээн зөвшөөрч, хүндэтгэн харах байлаа. Хэрэв Үндсэн хуулийн энэ хямрал цаашид үргэлжлэн, саяхан өссөн зээлжих зэрэглэлээ ашиглан, бонд босгож дэлхийн эдийн засгийн уналтын мөчлөгийг сөрөн  зогсох боломж маань хумигдана. Үндэсний эдийн засгийн тусгаар тогтнол маань ч эрсдэлд орох болно.