БНХАУ-ын зээлээр буюу гурван их наяд төгрөгийн өртөг бүхий /LTR/ хөнгөн галт тэрэгний бүтээн байгуулалтын төсөл түгжрэлийг шийдэх оновчтой шийдэл байж чадах уу?

Эсвэл өмнөх төслүүдийн адил утаа мэт замхарч одох "мөнгө угаах санаархал" уу?

Энэхүү асуултыг хариултыг олохоор манай сурвалжлах баг нээлттэй дата баримтанд дүн шинжилгээ хийж, "Let’s check" сурвалжлагаа бэлтгэлээ. 

Хотын дарга Д.Сумъяабазрын мэдэгдсэн төлөвлөлтийн дагуу LRT төслийн эхний шугам Архивын Ерөнхий газар - Буянт Ухаа -  ISIS резиденс - Шинэ хотын захиргаа - Хүннү моол - Мишээл - Гэгээнтэн - Имарт - Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн - Нарантуул зах - Зүүн дөрвөн зам - Сансарын тойрог гэсэн маршрутаар баригдана. Уг ажлын эхний туршилтын шугамын ажил ирэх сарын 25-наас эхлэх ба 2024 оны 05 сарын 31-нд нээхээр төлөвлөж байгаа.

Төслийн нийт өртөг  960 сая ам.доллар, одоогийн ханшаар тооцвол 3 орчим их наяд төгрөг. Уг төсвийг хотын дарга Д.Сумъяабазар БНХАУ-ын зээлээр болон Засгийн газрын дэмжлэгтэйгээр бүрдүүлнэ гэдгээ мэдэгдсэн. 

Тэгвэл мэргэжлийн экспертүүдийн хувьд "БНХАУ-ын зээлээр уг төслийг хэрэгжүүлэх нь Монгол Улсын Засгийн газрын өрийн таазыг хэтрүүлэх эрсдэлтэй бөгөөд Казакстаны алдааг давтах гэж байна. Мөн LRT хөнгөн галт тэрэг бол хотын төвийн тээвэрт тохиромжгүй. Олон улсад дуу чимээнээс болж, иргэд нь эсэргүүцэж байгаа тул татгалзаж байгаа" хэмээн шүүмжилж буй.  Харин иргэдийн хувьд өмнөх төслүүд шигээ чихэн дээр цэцэг ургуулж, чихэр долоолгосон "үлгэрийн төсөл" болно гэж үл итгэсэн байр сууринаас хандаж байна. Ингэж бодох нь арга ч үгүй юм. Учир юу гэвэл, Улаанбаатар хотод урьд жилүүдэд түгжрэлийн бууруулах нэрийдлээр 

             ТЭНГЭРИЙН ТОЙРОГ

                 АГААРЫН ДҮҮЖИН ТЭЭВЭР

                 ЦАХИЛГААН СОРОНЗОН ГАЛТ ТЭРЭГ

                 ТУСГАЙ ЗАМЫН АВТОБУС БУЮУ BRT

            MRT БУЮУ МЕТРО зэрэг үлгэрийн гэмээр төслүүд хэрэгжихээр яригдаж, зарим нь бүр төсөв нь батлагдаж байсан билээ. 

Тухайлбал, Азийн хөгжлийн банкны тусламжтайгаар тусгай замын автобус буюу BRT-ийн гурван шугамыг шат дараатай ашиглалтад оруулахаар төлөвлөж байсан. 2015 онд анх BRT төслийн зээлийн гэрээг нь баталж, хоёр жилийн дараа төсөл хэрэгжиж эхэлсэн байдаг. Тухайн үед Азийн хөгжлийн банк 215.9 сая ам.доллар, Монгол Улсын Засгийн газар 57 сая ам.доллар, Дэлхийн байгаль орчны сан 1.5 сая ам.доллар тус тус гаргахаар төсөвлөж байв.

Төсөл гурван үе шаттай хэрэгжих бөгөөд эхнийх нь 78.4 сая ам.доллар байхаар баталж, санхүүжилтийг Сангийн яам руу шилжүүлсэн байдаг. 

Нийт 32.7 км автозамыг өргөтгөн сайжруулж, 42 байрлалд тусгай замын автобусны буудал гарган, 32.7 км шугам, систем татан, 145 ширхэг тусгай замын автобус худалдаж авахаар төлөвлөж байв. Гэвч утаа мэт замхран алга болсон. Тухайн үед хотын мээр С.Батболд байсан бөгөөд төслийн дэд даргаар мөн тухайн үед хотын орлогч даргаар ажиллаж байсан П.Баярхүү ажиллаж байв.

Энэ талаар бид дараагийн удаа цувралаар хөндөх болно. Одоо үндсэн асуудал буюу хэзээ мөдгүй, ердөө 20 гаруй хоногийн дараа хэрэгжиж эхлэх гэж байгаа хөнгөн галт тэрэг хот доторх тээвэрт хэр зохимжтой талаар өгүүлье.

Азийн хөгжлийн банкны зүгээс Улаанбаатар хотын түгжрэлийг бууруулахын тулд хурдны төмөр замд суурилсан нийтийн тээврийн систем болон хөнгөн галт тэрэг, мөн BRT буюу тусгай замын автобусыг нэвтрүүлэхийг санал болгосон байдаг. Ингэхдээ нийтийн тээврийн одоо байгаа болон ирээдүйн эрэлт хэрэгцээ, үндсэн шугамууд, коридор цаашлаад шугамын төлөвлөлтийг дагасан нүүлгэн шилжүүлэлт дэд бүтцийг нарийвчлан тооцож, үнэлгээ хийхийг зөвлөсөн байдаг. Харин зардлыг үнэлгээг тооцохдоо BRT Тусгай замын автобусанд оруулах хөрөнгө нь LRT Хөнгөн галт тэрэгнээс 10 дахин, метроноос 30 дахин бага өртөгтэй гэжээ. Тэгсэн атал тээвэрлэх зорчигчдын тоо ижил гэсэн байгаа юм. 

Манай улсад илүү тохиромжтой гэгдэж буй BRT бол Bus Rapid Transit буюу тусгай замын автобус. Нэг ёсны экспресс автобусны үйлчилгээ бөгөөд хөгжиж буй орнуудын хот доторх тээвэрт хамгийн тохиромжтой, зардал төсөв бага, уян хатан хэрэждэг систем юм. Өнөөдрийн байдлаар дэлхийн нийт 181 хот ТЗА системийг хэрэгжүүлэн, 5450 км урт замаар өдөрт 34 сая орчим зорчигч тээвэрлэж байна. Үүний ихэнх хотууд нь Латин Америк болон Азийн улсуудад байна. 

Харин LRT бол дэлхийн ихэнх улс орнуудад ялангуяа Европ, АНУ, Азийн өндөр хөгжилтэй орнуудад илүүтэй хөгжсөн байдаг төдийгүй нэн ялангуяа (LRT) шугамыг дэлхийн улс орнууд томоохон аялалын бүс нутгууд болон орон нутаг бидний хэлдгээр хот хоорондын зорчигч тээвэр буюу мужийн төвүүдийг холбосон үндсэн коридороор ашигладаг өндөр хурдны нийтийн тээврийн үйлчилгээ юм. 

Гэтэл Улаанбаатар хот уг тээврийн үйлчилгээг түгжрэлийг бууруулах нэрийдлээр хотын төв дундуур төлөвлөж байгаа ба 14 км баганан тулгуурт гүүрэн төмөр зам татаж, 4 км-т газраар холбосон төмөр замын коридор байгуулна гэжээ. 

Төслийн танилцуулгыг энд дарж үзнэ үү. 

Гэвч ингэж хотын төв хэсэгт газраас өргөгдсөн, бусад хэсэгт газар дээр төмөр замын шугам барих нь газар чөлөөлөлтийн асуудлаас эхлээд хотын ландшафт төлөвлөлтийг эвдэж, өнгө үзэмжид сөргөөр нөлөөлөөд зогсохгүй дуу чимээ, чичиргээ үүсгэх ноцтой сөрөг нөлөөтэй гэж судлаачид үзэж байна. 

Бид энэ удаагийн сурвалжлагаар хөнгөн галт тэрэгний бүтээн байгуулалтыг буруутгаж, хөгжилд саад хийхийг хүссэнгүй. Гагцхүү хөнгөн галт тэрэг хот дотор тавих нь хөгжлийн төлөөх шийдэл юм бол төвлөрлийг сааруулах түмний мөрөөдөл хэрхэх эсэхийг эргэцүүлэх үүднээс ийнхүү сурвалжлага бэлтгэлээ.

Налайх, Бага нуураас хөнгөн галт тэргээр зорчиж, харин хот дотроо тусгай замын автобустай болчихвол илүү холыг харж, хоёрыг бясалгасан шийдэл болов уу.

Орон нутаг, томоохон хот хооронд метро явуулах эс бөгөөс хөнгөн галт тэрэгний шугам тавих чадал чансаа үгүй байж болох ч ойр орчмын дагуул хотууд болох Налайх, Бага нуураас хөнгөн галт тэргээр зорчиж, харин хот дотроо тусгай замын автобустай болчихвол илүү холыг харж, хоёрыг бясалгасан шийдэл болов уу. Магад Төв аймгийн Түвшин гуай заавал хотод ирж суурьших биш Батсүмбэр дэх гэрээсээ ажилдаа ирж, буцдаг болчихвол төвлөрөл, түгжрэл аяндаа саарч, зам дагасан хөгжил сая нэг харагдах биш үү.

Мэдээллийг судалгаатай хүргэлээ. Дүгнэлтийг та хийх биз ээ.

Check.mn