Өнөөдөр Төрийн ордонд Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулдаг улс төрийн намын төлөөллүүд хийгээд улс төр судлаач, шинжээчид нэгдэж хэлэлцүүлэг өрнүүллээ. Энэ үеэр хэлэлцүүлгийг санаачлагч, УИХ-ын дэд дарга С.Одонтуяагаас тодруулга авлаа.

Намууд эвсэж хамтарч, улс орныхоо төлөө нэгдэн зүтгэхэд сонгуулийн тогтолцоо саад болж байна.

-Олон намын төлөөллийг оролцуулсан өнөөдрийн уулзалтаас та ямар үр дүн хүлээж байна вэ?

-Өнөөдөр улс төрийн намууд хамтдаа дугуй ширээний ард сууж, асуудлуудаа ярилцлаа. Ер нь өнөөдөр Монголд тулгамдаж байгаа улс төрийн хямрал, эдийн засаг, нийгмийн бүхий л асуудлууд ямар нэгэн байдлаар сонгуулийн тогтолцоотой холбоотой байгаа. Жижиг тойргийн эрх ашиг л яригдаад байдаг. Гэтэл Монгол Улсын нэгдсэн хөгжлийн эрх ашиг, бодлогыг хэлэлцэхэд сонгуулийн тогтолцоо маш чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Өдгөө улс төрийн маш олон нам байгаа хэрнээ эрх барьж байгаа нь ганц л байгаа. Гэтэл улс төрийн бусад нам өсч дэвших, хөгжих хэрэгтэй байна.  Мөн эвсэж хамтарч, улс орныхоо төлөө нэгдэж зүтгэхэд сонгуулийн тогтолцоо саад болж байна гэж үзэж байгаа. Ялангуяа хүмүүсийн санал их гээгддэг. 40 гаруй хувийн санал авчихаад парламентын 80 хувийг эзлээд байгаа явдалд хүмүүс хамгийн их бухимдаж байна.

Хоёрдугаарт, олон улсын нөхцөл байдал их өөр болчихлоо. Тэгэхээр Монгол улс, олон улсын байдалтайгаа уялдуулж, хүчтэй парламенттай байх ёстой. Парламентын ардчилалыг нэмэгдүүлэх хэрэгтэй. Парламентад нэг нам нь бүх юмаа шийдээд байх биш, олон намынхаа эрх ашгийг хамгаалдаг, олон ургальч үзэлтэй байх учиртай.

Улс төрийн намын тухай хуулийг өөрчлөх нь зүгээр л нэг косметик засвар маягийн зүйл болно.

Гуравдугаарт, Үндсэн хуулинд өөрчлөлт хийсний дараа л бид Сонгуулийн тухай хууль, Улс төрийн намын тухай хуулийг ярьж эхлэх хэрэгтэй. Түүнээс одоогийн нөхцөлд Улс төрийн намын тухай хуулийг өөрчлөх нь зүгээр л нэг косметик засвар маягийн зүйл болно.

-Улс төрийн намын тухай хуулийг шинэчлэхээр зарим гишүүд ажиллаж байна. Энэ хуулийн тухайд та ямар байр суурьтай байгаа вэ?

-Реформын чанартай өөрчлөлт хүсч байгаа. Өмнөх 30 жил явсан Улс төрийн намын тухай хуулийг үндсээр нь өөрчилж, хөгжлийг түүчээлдэг, УИХ-д намууд нь үзэл баримтлалаараа ялгарч өрсөлддөг байхыг хүсч байна. Түүнээс биш өнөөдөр шиг улс төрийн нам нь төрийнхөө дээр гарч суучихаад,  халамж  хавтгайруулж тараачихаад л, төр, нам хоёр нь хэтэрхий нэг болчихсон байж болохгүй. Өнөөдөр бусад улс төрийн намууд ч дуу нэгтэй, сонгуулийн тогтолцоогоо өөрчлөх ёстой гэж ярьж байна.

76 гишүүн, 76 тойрог руугаа төсвийг хувааж, өөрсдийн эрх ашгаа боддогоос болоод Монгол улс хөгжихгүй байна.

-Үндсэн хуулийг өөрчлөх асуудлыг хоёр жилийн дараа дахин ярьж байна. Яаж өөрчлөх хэрэгтэй гэж УИХ-ын гишүүний хувьд та үзэж байна вэ?

-Миний хувьд, хувь хүнийхээ зүгээс Үндсэн хуулиа байнга өөрчлөөд байхад дуртай биш. Гэхдээ өнөөдөр Монгол Улс огтхон ч хөгжихгүй байна. Сүүлийн арав гаруй жилийн эдийн засгийн засгийн үзүүлэлтийг харахад 12 тэрбум дотор Монгол Улсын эдийн засаг эргэлдэж байна. Өсөлт огт харагдахгүй байгаа. Гэтэл манайхтай ижил улс орнуудын эдийн засаг нь 10-20 дахин өсчихсөн байдаг. Тэгэхээр Монгол Улс хөгжихгүй байгааг бид хүлээн зөвшөөрөх ёстой. Яагаад хөгжихгүй байна гэхээр, 76 гишүүн 76 тойрог руугаа төсвийг хувааж, өөрсдийн эрх ашгаа боддогт байгаа юм. Тиймээс УИХ төсвийн нэгдсэн нэг тогтолцоотой байх нь хамгийн чухал. Эдийн засаг гэдэг чинь “талхны ухаан” шүү дээ. Талх, мах, бензиний үнийн 30, 40 хувийг бидний халааснаас хумслаад байна.  Бид ийм байдлаар цаашаа явж болохгүй. Товчхондоо, “Монгол хүний саруул ухаанаар болно доо” гэж цаашаа явж болохгүй болчихоод байна. Тиймээс сайн ярилцаж, зөвшилцөж байгаад Үндсэн хуулинд өөрчлөлт оруулах ёстой бол эрт оруулах хэрэгтэй. Үүний дараа Улс төрийн намын тухай хууль болон Сонгуулийн тухай хуулийг хэлэлцэхэд болно.