Сэтгүүлч
Сэтгүүлч - Сэтгүүлч
2022-11-21 • 1м унших

Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн гишүүн, Гүйцэтгэх нарийн бичгийн даргаар 1993 оноос хойш нийт 19 жил ажилласан Н.Ганбаяр гуайтай ярилцлаа. Тэрээр “Шүүх сүм шиг ариун газар байх ёстой юм. Шүүхийг шинэчилж, хэн ч хаанаас ороод ирсэн хүндэтгэл төрөхүйц барилга байшинтай байх ёстой, зөвхөн гаднах талаасаа ч биш дотроосоо ч шүүх шинэчлэгдэж, нээлттэй ил тод шударга болох шаардлагатай. Шүүхэд салхи оруулах ёстой. Иргэдийн шүүхэд оролцох эрхийг нэмэх нь зөв” гэсэн юм.

-Таны ажил амьдралын түүх Шүүхийн ерөнхий зөвлөлтэй салшгүй холбоотой. Шүүхийн ерөнхий зөвлөл анх байгуулагдах үеэс гишүүн, дарга, Гүйцэтгэх нарийн бичгийн дарга гээд ажилласан. Энэ талаар ярилцлагаа эхэлье?

-Монгол Улсад 1992 онд Үндсэн хууль батлагдсан. Үндсэн хуулиар төрийн эрх мэдлийн салаа болсон хараат бус, бие даасан шүүхийн тогтолцоог тунхагласнаар түүнд нийцсэн шүүх эрх мэдлийн байгууллагуудын эрх зүйн байдлыг тодорхойлсон хуулийг батлах, тэдгээр байгууллагыг шинээр зохион байгуулах, шинэчлэлийн эхэн үеийн хөгжлийн баримжааг зөв тогтоох, үйл ажиллагааг цоо шинээр эхлүүлэх зэрэг ажлууд хийгдсэн. Ингээд Шүүхийн ерөнхий зөвлөл 1993 онд байгуулагдсан. Энэ үеэс хойш нийт 19 жил энэ байгууллагатай ажил амьдрал маань салшгүй холбоотой явж иржээ. 1993-2013 он хүртэл Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн гишүүн, Гүйцэтгэх нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан. Шүүхийг иргэд, олон нийтэд нээлттэй болгох, шүүх хуралдааны шаардлага хангасан тусгай хэрэгслээр бүрэн хангагдсан танхимуудыг бий болгох, шүүхийн бүтэц тогтолцооны хувьд ч шинэчилж, үйл ажиллагааг нь иргэдэд илүү ойр, шийдвэр нь хууль ёсны, шударга бодитой байх арга замыг судалж шийдвэрлэх хэрэгтэй байсан. Бид 50 гаруй дүрэм журмуудыг баталж, “Монгол Улсын шүүх эрх мэдлийн стратеги төлөвлөгөө”-г 2000 онд Улсын их хурлаар батлуулж байсан. Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийг анх үүсэн байгуулагдсан цагаас өнөөг хүртэл материаллаг бааз болоод эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох алхмууд өнгөрсөн 30 гаруй жилд тасралтгүй хийгдсэн. Цаашид ч улам боловсронгуй болгох чиглэлээр зарим өөрчлөлт хийгдсээр байх ёстой.

-Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн түүхэнд гүйцэтгэх нарийн бичгийн даргаар хамгийн олон жил ажилласан хүн та юм билээ. Тэгэхээр дотор нь ажиллаж байсны хувьд, одоо гадна талаас нь харж байгаагийн хувьд  энэ  байгууллага юун дээр илүү анхаарах ёстой гэж боддог вэ?

-Шүүхийн ерөнхий зөвлөл Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр шинэчлэгдэн зохион байгуулагдсан. Энэ байгууллага хоёр гол зүйлд анхаарлаа байнга хандуулж байх ёстой гэж би хувьдаа бодож явдаг. Нэгдүгээрт шүүхийн үйл ажиллагааны шинэчлэл хийх эрх зүйн үндсийг бүрдүүлэх, өөрөөр хэлбэл Их хурлаас батлах, шүүхтэй холбоотой хуулиудыг улам боловсронгуй болгоход анхаарах, хоёрдугаарт, шүүхийн хүний нөөцийг зөв олж сонгох ажилдаа гол анхаарлаа хандуулах ёстой.

Монголын шүүх эрх мэдэл жинхэнэ утгаараа хэрэгжихэд дутагдалтай зүйлс бас бий. Тухайлбал шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага нь Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн харьяанд байх ёстой. Энэ асуудлыг бид 1993 онд ч ярьж л байсан. Бусад орнуудад бол маршалын алба ч гэдэг юм уу янз бүрийн нэртэйгээр шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага нь ажилладаг ч шүүхийн захиргааныхаа харьяанд байдаг. Ингэж байж шүүхийн  шийдвэр үр дүнтэй хэрэгжиж, шүүхийн нэр нөлөө нэмэгдэх ёстой.  

-Та Монголд анх Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийг байгуулахад гадаад орнуудын шүүх эрх мэдлийг хэрэгжүүлдэг туршлагыг судалж байсан байх. Энэ тухайгаа сонирхуулаач?

-Бид хэд хэдэн оронд очиж, шүүх эрх мэдлийг хэрхэн хэрэгжүүлдэг туршлагыг харж байсан. АНУ-ын Висконсин мужид 1913 онд анхны шүүхийн зөвлөл байгуулагдсан байдаг. Тухайн үед АНУ-ын ард иргэдийн шүүхэд итгэх итгэл доогуураас гадна шүүхийн үйл ажиллагааг олон нийт ихээр шүүмжилдэг байсан юм билээ. Бид Калифорни, Юта зэрэг хэд хэдэн мужуудад очиж, шүүхийн захиргаа, шүүхийн зөвлөлийн үйл ажиллагааг нь судалж байсан.

Европын Унгар, Голланд улсуудын шүүхийн захиргааны байгууллагын туршлагатай танилцсан. Голландын Засгийн газар гэхэд Хууль зүйн яамныхаа мэдэлд байсан шүүхийн захиргааны ба төсвийн эрх мэдлийг Шүүхийн захиргааны зөвлөлдөө шилжүүлэх асуудлыг 2002 онд шинэ хууль батлах замаар шийдвэрлэсэн байдаг. Бүрэн утгаараа бие даасан шүүх засаглалын ач холбогдлыг Унгар улсын парламент хүлээн зөвшөөрч, 1997 онд Үндсэн хуульдаа өөрчлөлт оруулан Голланд улстай төстэй шинэчлэл хийн Унгар Улсын Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгчийн ахалсан Шүүхийн зөвлөлийг байгуулсан байдаг. Унгарын шүүхийн зөвлөл нь шүүх засаглалын төсвийг боловсруулж, шүүгчдийн сахилга батын зөрчлийг шийдвэрлэн, давж заалдах шатны болон мужийн шүүгчдийг томилохын хажуугаар Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгчийг томилох эрхтэй байдаг юм билээ.

Харин Монголд шүүгчийн хараат бус, шүүхийн бие даасан байдлыг хангах, шүүх, шүүгчийн шүүн таслах ажиллагаанд оролцохгүйгээр, гагцхүү хуульчдаас шүүгчийг шилж олох, эрх ашгийг нь хамгаалах зэрэг шүүхийг бие даан ажиллах нөхцөлөөр хангахтай холбогдсон үүргийг биелүүлнэ гэж заасны дагуу бүх шатны шүүхийн захиргааны асуудлаар нэлээд өргөн хүрээтэй эрх мэдэл эзэмшдэг Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийг байгуулсан. Гэвч бусад улс орны шүүхийн зөвлөлүүдийн өмнө тулгарч байсан бэрхшээлүүдийг манай улсын Шүүхийн ерөнхий зөвлөл ч мөн амсаж байна.

-Тухайлбал ямар бэрхшээл тулгарч байна гэж та харж байгаа вэ?

-Тухайлбал, төсөв, санхүүгийн хувьд бодит эрх мэдэлгүй, хараат байсаар ирлээ. Энэ хүндрэлийн улмаас наад зах нь шүүхийн барилга, байгууламжийн асуудлаа ч шийдвэрлэж чадахгүй л байдалтай байна. Нийслэл, сум дүүргийн нутгийн захиргааны байгууллага ямар орд харштай байна. Гэтэл шүүх тэдний актлагдсан байранд үйл ажиллагаа явуулж байна. Намайг ажиллаж байхад өөрийн байргүй түрээсийн байранд үйл ажиллагаа явуулдаг шүүхүүд байсан. Энэ асуудал өнөөдөр ч бахь байдгаараа яг хэвээрээ л байна. Шүүх бол уг нь улсын төсөвт маш их хэмжээний орлого оруулдаг байгууллага. Хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх засаглал ямар ч улс оронд ижил түвшинд энэ тэнцүү эрх мэдэлтэй, харилцан хяналттай оршдог. Харин Монголын шүүх бол наад зах нь өөрийн гэсэн байргүй л байна шүү дээ. Төсвийн тодорхой хувийг шүүх эрх мэдэлдээ зарцуулахаар хуульчилсан улс орнууд ч байдаг. Монголын тухайд бол шүүх рүү УИХ, Засгийн газар хөрөнгө оруулалт хийх тун дургүй. Актлагдсан барилгаа ашиглуулж байгаа нь их юм гэдэг байдлаар ханддаг. Ингэж болохгүй л дээ уг нь. Тэгэхээр наад зах нь иргэдэд ая тухтай орчинд үйлчил гээд шүүхийн барилга, байгууламжийн асуудлыг шийдээд өгчих л хэрэгтэй байгаа юм.

 

-Шүүгч нарын сахилга хариуцлагатай холбоотой асуудлыг тэдгээр улс орнууд ямар байдлаар зохицуулсан байдаг бол?

-Германы жишээгээр бол тусгай шүүх байх ёстой юм байна лээ. Шүүхийн тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр манайд бол Шүүхийн сахилгын хороо гэж бие даасан байгууллага бий болсон. Үндсэн хуулийн байгууллага болгож, нэлээн өндөр хэмжээнд ач холбогдол өгсөн боловч эд нар үйл ажиллагаа явуулахад бас нэлээн хүндрэл учирна гэж би хувьдаа харж байгаа. Энэ миний хувийн бодол шүү дээ. Германд бол тусгай шүүх байгуулж байж, шүүгчийг шийтгэнэ. Шүүгчийг шийтгэж, хариуцлага тооцож байгаа нэг хувилбар шүү дээ.

-Шүүгч хүн ямар байх ёстой гэж та боддог вэ?

-Шүүгч хүн шилдэг хуульч төдийгүй шулуун шударга, голч, ноён нуруутай, энэрэнгүй нинжин сэтгэлтэй, зарчимч, зоримог зан чанартай, хэвшмэл бус сэтгэлгээтэй, өндөр ёс суртахуунтай, нийгмийн хөгжлийн хандлагыг зөв мэдрэх чадвартай байх учиртай. Ийм шалгуурыг даах шүүгч нийгмийн эрх зүйн ухамсрыг зөв төлөвшүүлэх, хууль дээдлэх зарчмыг хэвшүүлэхэд үйл ажиллагаа, үйлдэл шийдвэрээрээ бодитой нөлөө үзүүлж чадна.

-Таныг ажиллаж байх үед шүүхийн ажлын ачаалал ямар байсан бол?

-Шүүхийн ачаалал 1950 онд ч гэсэн одоогийнхоос дутахгүй их байсан юм билээ. Магадлал, тогтоолоо шүүгч нар маш эмх цэгцтэй ганц хуудас цаасанд багтаагаад гараараа л бичдэг байсан. Олон оролцогчтой хэргийн хувьд төсөөлөхөд хэцүү. Гараараа юмаа бичнэ гэдэг бол маш хүнд. Тиймээс 2000 онд шүүхийн хэмжээнд анхны 1000 компьютертой болж байсан. Ажлын ачааллыг бууруулахад гар ажиллагааг багасгахыг зорьж байсан. Гол нь шүүгч нарын ачааллыг тэнцвэржүүлэх асуудлыг л маш сайн анхаарах хэрэгтэй байгаа юм. Тэр үед хамгийн хэцүү юм бол шүүхийн төсөв л байсан. Энэ асуудал одоог хүртэл хүндрэлтэй хэвээр байгаа нь харамсалтай. Шүүх сүм шиг ариун газар байх ёстой юм. Шүүх бол хэн ч хаанаас ороод ирсэн хүндэтгэл төрөхүйц барилга байшинтай байх ёстой, зөвхөн гаднах талаасаа ч биш дотроосоо ч шүүх шинэчлэгдэж, нээлттэй ил тод шударга болох шаардлагатай. Нөгөө талаас би хувьдаа шүүхэд иргэдийн үүрэг оролцоог нэмэгдүүлж, иргэдийн төлөөлөгчийг санал өгөх эрхтэйгээр шүүн таслах үйл ажиллагаанд оролцуулдаг байхыг дэмждэг.

-Ярилцсанд баярлалаа.

Г.Буянхишиг

Эх сурвалж: https://news.mn/r/2605437/

ЭНЭ МЭДЭЭНД ӨГӨХ ТАНЫ ҮНЭЛГЭЭ?
Like 0 Хаха 0 0 Буруу 0 Гайхмаар 0 Харамсалтай 0 Хөөрхөн

Холбоотой мэдээ

Нийт сэтгэгдэл (0)
Мэдээлэл
Украины ирээдүйтэй залуу тамирчин дайнд нас баржээ
7 цагийн өмнө • 1м унших
Мэдээлэл
Дэлхийн хамгийн өндөр настай хүн Испанид амьдарч байна
7 цагийн өмнө • 1м унших
Мэдээлэл
“Аавын хүүд амьдрал бэлэглэе” Халуун сэтгэлийн аян Сайхан сэтгэлт Монголын ард түмнийгээ аянд нэгдэхийг уриалж байна
7 цагийн өмнө • 1м унших
Мэдээлэл
Параглайдерийн нисгэгчид гэрчилгээгээ гардаж авлаа
7 цагийн өмнө • 1м унших
Мэдээлэл
Хайти улсад цагдаа нар нь засгийн газрынхаа эсрэг босов
9 цагийн өмнө • 1м унших
Мэдээлэл
Авлигын хэргийг шалгах явцад гадны улсаас их хэмжээний хөрөнгө татсан тохиолдолд хэрхэхээ мэдэхгүй Монгол улс
2023-01-24 • 1м унших
Мэдээлэл
Нүүрсний хэрэг: Хууль бусаар олсон мөнгөөрөө газар худалдан авч, барилга барихад ашиглажээ
2023-01-24 • 1м унших
Мэдээлэл
Цагаан сараар гурав хоног амарна
2023-01-24 • 1м унших
Мэдээлэл
Долоон машин мөргөж, 2 хүүхэд  гэмтээсэн гэх иргэн Ч.Маралмаагийн шүүх хурал өнөөдөр 11 цагт болно
2023-01-24 • 1м унших
Мэдээлэл
Японы ерөнхий сайд: "Төрөлт буурсан нь нийгэмд ноцтой эрcдэл учруулж байна" гэжээ
2023-01-24 • 1м унших
Мэдээлэл
Тархины хоргүй хавдрын тусламж, үйлчилгээний 85 хувийг ЭМД-ын сангаас хөнгөлнө
2023-01-24 • 1м унших
Мэдээлэл
Монгол Улсын 3 сая дахь иргэн Х.Монголжин охин 8 нас хүрлээ
2023-01-24 • 1м унших
Мэдээлэл
Малдаа яваад сураггүй болсон 12 настай хүүг эсэн мэнд олжээ
2023-01-23 • 1м унших
Мэдээлэл
Зохиолчдын эвлэлээс тагнуулын байгууллагад шаардлага хүргүүлжээ
2023-01-23 • 1м унших
Мэдээлэл
Нүүрсний хулгайн хэргээр 7 хүнийг цагдан хориод байна
2023-01-23 • 1м унших
Мэдээлэл
Сансрын нисгэгч Эдвин Алдрин 93 насандаа гэрлэжээ
2023-01-23 • 1м унших
Мэдээлэл
Сурагчдын хичээл эхлэх хуваарь хэвээрээ байгаа
2023-01-23 • 1м унших
Мэдээлэл
Яруу найрагч Хулангийн хүү мэдэгдэл хийжээ
2023-01-22 • 1м унших
Мэдээлэл
“Монгол хаан” дэлхийн тайзыг тамгална
2023-01-20 • 1м унших
Мэдээлэл
ӨМНӨГОВЬ: Сумдын ЭМТ-ийг шаардлагатай тоног төхөөрөмжөөр хангалаа
2023-01-20 • 1м унших
Мэдээлэл
Зорчигч тээврийн автобус шатжээ
2023-01-20 • 1м унших
Мэдээлэл
Дэлхийн хамгийн том бах мэлхийг танилцуулж байна
2023-01-20 • 1м унших
Мэдээлэл
Ноолуур 1 кг нь 40-80 мянган төгрөгийн үнэтэй байна
2023-01-20 • 1м унших
Мэдээлэл
СХД-т 10х12 метрийн хэмжээтэй байшингийн шал шатаж байсныг унтраажээ
2023-01-20 • 1м унших
Мэдээлэл
Гаалийн байгууллага улсын төсөвт 4.6 их наяд төгрөг төвлөрүүлжээ
2023-01-19 • 1м унших
Мэдээлэл
Гаалийн байгууллага улсын төсөвт 4.6 их наяд төгрөг төвлөрүүлжээ
2023-01-19 • 1м унших
Мэдээлэл
Яруу найрагч Ц.Хуланг тагнуулын байгууллагаас 48 цагийн хугацаатай саатуулжээ
2023-01-19 • 1м унших
Мэдээлэл
"Өнөөдөр 12:00 цагийн байдлаар 672,525 иргэний дансанд хүүхдийн мөнгийг шилжүүлээд байна"
2023-01-19 • 1м унших
Мэдээлэл
Монголын тамирчид олимпийн эрхээ хэрхэн авах вэ?
2023-01-18 • 1м унших
Мэдээлэл
Д.Амарбаясгалан: Хүүхдийн мөнгө авна гэсэн өрхөд мөнгийг ямар нэг асуудалгүй олгоно
2023-01-18 • 1м унших
Бүгдийг үзэх
Мэдээлэл
Г.Ундармаа сонгуульд нэр дэвшихээр, багаа бүрдүүлж эхэлсэн үү?
2022-11-18 • 1м унших
Мэдээлэл
Г.Тэмүүлэн: Орон сууцны урьдчилгаа төлбөрийг даатгалын баталгаагаар шийдвэрлэх боломжтой болно
2022-11-18 • 1м унших
Мэдээлэл
Монголчууд аюулт өвчин биш архины өмнө хүчин мөхөстөж байна
2022-11-21 • 1м унших
Мэдээлэл
“Шинэ сэргэлтийн бодлого”-ын төслүүдэд 39 мянган инженер, техникийн ажилтан шаардлагатай байгаа гэв
2022-11-26 • 1м унших
Мэдээлэл
С.Янжинсүрэн: Ковидыг барьж, барьж алдах үед өрөөндөө ороод, хаалгаа түгжээд уйлж байсан
2022-10-03 • 1м унших
Сэдвийн мөрөөр
СЭДВИЙН МӨРӨӨР: "УБТЗ" ХНН-д бугшсан авлигын сүлжээ
2023-01-18 • 1м унших
Мэдээлэл
YELLOW NEWS: Э.Бат-Үүл МАН-д "доль үсрэв"
2022-11-23 • 1м унших
Мэдээлэл
Өөртэй итгэлтэй хүн: “Уучлаарай, би уудаггүй”
2022-11-23 • 1м унших
Мэдээлэл
Зуун граммын “бугшсан” хандлагаас залуус татгалзана
2022-11-25 • 1м унших
Мэдээлэл
Найз нь уухгүй ээ, намайг алгасаарай
2022-11-18 • 1м унших
Мэдээлэл
С.Мөнхчулуун: Славаг ОХУ, Сакура, Сүши зэргийг Япон будаа гэж иргэдийг төөрөгдөлд оруулж байна
2022-09-05 • 1м унших
Шууд
Монголын найман иргэн Вьетнамд хулгай хийхээр очсон гэж мэдүүлжээ
2022-06-13 • 1м унших
Мэдээлэл
Жүдо бөхийн тамирчин Ц.Цогтбаатар нарт Гавьяат тамирчин цол хүртээв
2022-11-26 • 1м унших
Мэдээлэл
Б.Мөнгөнзул автомашины эрхийн бичиг гардан авлаа
2022-08-13 • 1м унших
Мэдээлэл
Прокурорын байгууллага авлигын 10 хэргийг шүүхэд шилжүүллээ
2022-07-26 • 1м унших
Мэдээлэл
С.ТУНГАЛАГ: ХОРДСОН 19 ХҮҮХДИЙН АСУУДЛААР АЖЛЫН ХЭСЭГ ШУУРХАЙ ХУРАЛДСАН
2022-11-18 • 1м унших
Мэдээлэл
Зам хаагдаж болзошгүйг анхааруулав
2022-11-19 • 1м унших
Мэдээлэл
П.Сайнзориг: Хошин шогийнхонд элдэв шагнал, гавьяатын тэмдэг зүүж өгдгөө одоо БОЛЬ
2022-10-18 • 1м унших
Мэдээлэл
ШУУРХАЙ: Хорих ангиас оргосон 22, 23 настай хоёр хоригдлыг улс даяар эрэн хайж байна!
2022-08-09 • 1м унших
Мэдээлэл
Update: Японы удирдагч асан Абе Шинзо нас барсан нь батлагдлаа
2022-07-08 • 1м унших
Бүгдийг үзэх